تلویزیون در حوزه زندگی خصوصی مردم، بخش اعظم لحظه های زندگی افراد را به خود اختصاص می دهد. بعلاوه چون این رسانه به صورت شفاهی و عینی با مخاطبان ارتباط برقرار می کند، تاثیر آن از لحاظ روانی عمیق است.
همچنین استفاده از این وسیله ارزانتر و میسرتر است. تلویزیون با ارائه تصویر، جاذبه بیشتری دارد و بعد تازه ای به پیام می دهد و فهم پیام را نیز آسان می کند.
البته ازاین نکته نیزنباید غافل شد که تلویزیون به تنهایی قدرت ایجاد تحولات بزرگ را در افکار عمومی ندارد بلکه بطورموثر جریانهای موجود را تقویت می کند و چنانچه در توده مردم آمادگی برای تحول وجود داشته باشد حتی قادر است این تحول را جهت بدهد.
در حقیقت، سیل اطلاعات که از سوی برنامه های تلویزیون و شبکه های ماهواره جاری می شود بتدریج، جامعه را در خود غرق می کند وافراد هم که خواه ناخواه، در این جو اطلاعاتی تنفس می کنند از آن تغذیه می شوند و به مرور در جریان مسیر ایجاد شده قرار می گیرند.
در بسیاری از جوامع درحال گذار، مردم در تماس با رسانه های دیداری و شنیداری مثل ماهواره بدون توجه به تعلق خاطر فرهنگ ملی خود صرفا دریافت کننده محصولات فرهنگی هستند. به همین دلیل، ماهواره به غرب این امکان را می دهد که ازمسیری کوتاه وکم هزینه و با هدف قرار دادن مبانی ارزشی و فرهنگی جوامع دیگر، آنها را در حالت انفعال و بی تفاوتی قرار دهد
● ورود ماهواره به ایران
از زمانی که ماهواره وارد خانه های ایرانیان شد، طیف گسترده ای از شبکه های ماهواره ای مورد توجه و استقبال مخاطبان قرار گرفت.
در ابتدا به دلیل محدود بودن شبکه های فارسی زبان، شبکه های خارجی مورد توجه بییندگان برنامه های ماهواره ای قرار داشت اما پس از مدتی با گسترش شبکه های فارسی زبان و کاهش سختگیریها نسبت به استفاده از ماهواره، این پدیده به صورت گسترده ای به خانه های ایرانیان راه یافت.
هم اینک تخمین زده می شود که تعداد قابل ملاحظه ای گیرنده و دیش ماهواره ای در کشور وجود داشته باشد.
تعداد شبکه های ماهواره ای فعال در جهان ۱۷ هزار و ۶۶۶ شبکه است که از این تعداد حدود سه هزار شبکه در داخل ایران با همین دیش ها و آنتن های معمولی قابل دریافت هستند.
از این تعداد شبکه حدود ۷۴ شبکه مخصوص تبلیغات مد لباس و لوازم آرایش است.
با توجه به جوان بودن جمعیت کشور، علاوه بر تاثیر شبکه های ماهواره ای بر نحوه نگرش جوانان به مسایل سیاسی، ما شاهد تغییر در الگوهای فرهنگی جوانان کشور نسبت به بسیاری مسایل از جمله مدل لباس و آرایش نیزهستیم.
نکته قابل توجه در زمینه تغییر دیدگاه جوانان نسبت به نوع پوشش و آرایش آنها این است که الگوهای جمعی در جامعه بشدت درحال تضعیف و فردگرایی و توجه به خود، در حال رشد است.
آراستگی و زیبایی ظاهرجوان امروز که مورد پسند اوست، بگونه ای متفاوت از الگوهای جمعی است که فرهنگ سنتی جامعه برای او ترسیم می کند.
در جامعه به دلیل بهبود اوضاع اقتصادی مردم، ابراز وجود دربین جوانان به مثابه یک ارزش اجتماعی بسرعت درحال رشد است.یکی از دلایل پررنگ شدن این موضوع علاوه بر رفاه اقتصادی، گسترش روز افزون استفاده از ماهواره در خانواده ها می باشد.
از این نکته نیز نباید غافل شد که جامعه ما یک جامعه در حال گذار است و در این میان موجی که برطبقه بالا و متوسط تاثیر می گذارد، طبقات پایین جامعه را هم متاثر می کند. مثلا ما در جوانان طبقات پایین جامعه هم میل به تغییر در نوع لباس و آرایش را مشاهده می کنیم، هر چند مسائل مالی، آنها را در ابراز این نوع کنش اجتماعی دچار محدودیت می کند.
در جامعه جوانی مثل ایران، انتخاب نوع پوشش و سبک آرایش، بی تاثیر از برنامه های ماهواره نیست.
با نگاهی کوتاه به این مساله متوجه می شویم که نفوذ فرهنگ غرب آرام آرام وارد کلیه اندامهای درخت کهنسال فرهنگ ایران می شود وخود را بسرعت ناباورانه ای به عنوان بخشی از فرهنگ جامعه به جوانان عرضه می کند.در چنین شرایطی، مدیران فرهنگی جامعه باید حرکت خلاقانه و آگاهانه ای را برای کاهش اثرات منفی برنامه های شبکه های ماهواره آغاز کنند.
از نظر کارشناسان، در عصر جهش ارتباطات، ما نمی توانیم جلوی ارسال امواج ماهواره و رسوخ آموزه ها و هنجارهای غیرخودی را در درون کانون خانواده هایمان سد کنیم اما می توانیم درپرتو ارائه مبانی هنجاری خود در رسانه های خاص مقابله با شبیخون فرهنگی بیگانه بپردازیم به عنوان مثال می توانیم با ایجاد شبکه هایی مخصوص نمایش لباس و مد و ارائه الگوهای ایرانی اسلامی و با نظارت اهل فن، بخش عمده ای از تاثیر منفی(صرف نظر از آثار و برنامه های مثبت این فناوری) برخی از شبکه های ماهواره ای را تعدیل کنیم.
وقتی جوانان بدانند برنامه های مورد علاقه خود را با کیفیت عالی و متنوع می توانند در شبکه های تلویزیون ملی تماشا کنند یقینا عده بینندگان شبکه های ماهواره ای غیرخودی به حداقل ممکن خواهد رسید و جوانان ایرانی به جای آنکه مصرف کننده قهار برنامه های ماهواره ای بیگانه باشند، به شهروندان فرهیخته و با سواد رسانه ای بالا در چارچوب مرزهای ملی کشورمان تبدیل می شوند.
مهم ترین اثر ماهواره بر جامعه
استاد روانشناسی دانشگاه علامه طباطبایی با تاکید بر اینکه اگر روشهای استفاده از ماهواره در جامعه تبیین نشود آثار مخربش بسیار تکان دهنده است گفت: مهمترین و اساسی ترین معضل ماهواره تطابق نداشتن بسیاری از فرهنگهای دنیا با فرهنگ دینی و چارچوب اعتقادی ماست.
دکتر ابوالقاسم عیسی مراد استاد روانشناسی دانشگاه علامه طباطبایی در گفتگو با مهر درمورد آسیبهای ماهواره در جانعه ایرانی استفاده از رسانه را جزیی از نیاز های انسان دانسته و گفت: از آنجا که بشر ذاتا اجتماعی آفریده شده، به طور طبیعی در رفتار اجتماعی نیاز به تعامل و ارتباط دارد. این نیازها گاهی مستقیم و گاهی به صورت غیرمستقیم به وسیله ابزار و لوازمی مثل رسانه ها بر آورده می شوند. انسان ابزارها را در اختیار می گیرد تا تعامل دلخواهش را ایجاد کند. استفاده از رسانه ها به نوعی بر می گردد به نیازهای ثانویه. یک نیاز فرهنگی ــ معنوی که انسان مدنی بالطبع محتاج آن است. حال اگر ما به این نیاز پاسخ بدهیم، می شود فرصت و اگر بنا به دلایلی نتوانیم پاسخی برایش بیابیم، تهدید و آسیب به دنبال خواهد داشت.
آثار ماهواره دو وجهی است
این استاد روانشناسی افزود: اساسا نمی شود گفت گرایش انسان به ماهواره چیز غلط، نادرست و زشتی است. ما نیازهای علمی، پژوهشی در باب مسائل مختلف اجتماعی اقتصادی و... داریم که با بهره گیری از علوم روز می توانیم آنها را بهتر و صحیح تر برطرف کنیم. این که بگوییم رسانه نباشد اشتباه است.چرا، چون قطعا استفاده صحیح و به جا از رسانه، نقش موثری در پیشرفت و تکامل ما و جامعه مان دارد. بهتر آن است که در این راستا چارچوب و چشم انداز درستی را تبیین کنیم تا شاهد رفتاری درست باشیم.
لزوم تببین تهدید ها و فرصتهای ماهواره
وی تصریح کرد: آثار ماهواره دو وجهی است. حسن ها و عیب هایی دارد. یک سری فرصت دارد و یک سری تهدید. ماهواره در کنار شبکه های مبتذل (تهدید ها) یک سری شبکه های تخصصی (فرصتها) هم دارد که بسیاری از کارشناسان از آنها جواب می گیرند. بهتر است برای مخاطب آثار خوب و بد را روشن کنیم . بگوییم این جنبه های خوب ماهواره است و این جنبه های بد آن.همان طور که در ابتدا آموزش روش استفاده از هر وسیله ای لازم است. چاقو هم خوب است هم بد. بچه زمانی که روش استفاده از چاقو را بلد نباشد ، قطعا دستش را می برد. پس باید ابتدا روش استفاده از تکنولوژی را به تناسب افراد به آنها بیاموزیم، سپس تکنولوژی را در اختیارشان قرار دهیم.
به اعتقاد دکترعیسی مراد، روشهای استفاده از ماهواره اگردر جامعه تبیین نشود، آثار مخربش بسیار تکان دهنده است. درست مانند اعتیاد اینترنتی که روان افراد را تحت الشعاع قرار می دهد. مهمترین و اساسی ترین معضل ماهواره می تواند عدم تطابق بسیاری از فرهنگ های دنیا با فرهنگ دینی ما و چار چوب اعتقادی و فرهنگیمان باشد. بسیاری از شبکه های مضر ماهواره در کنار شبکه های مفید و تخصصی با هدف های مخرب و از پیش تعیین شده ای ساماندهی شده اند و نقشه های شومی را دنبال می کنند. مثلا گرایش های مغرضانه سیاسی به موضوعات و زیر سوال بردن نسلی که می خواهند آینده ساز یک کشور باشد. آموزه های مختلف در کنار همین فرهنگ ها به ما منتقل می شود. جوان ایرانی باید بداند آموزه های دینی و اعتقادی اش چیست؟ نگاه به نامحرم چه حکمی دارد؟ فیلم بد این است، فیلم خوب چه ویژگیهایی دارد. فردی که واکسینه نشود به راحتی ویروس وارد بدنش می شود. وقتی خانواده ها مقوله تربیت را برای فرزندشان ایجاد نکنند بحران به وجود می آید و تعارض بین دو فرهنگ اتفاق می افتد
الگوگیری غلط به دلیل سهل الوصول بودن
عیسی مراد تاکید کرد: متاسفانه الگوگیریهای غلط و ناصحیح به دلیل سهل الوصول بودن ماهواره به راحتی القا می شود. خشونتها و رفتارهای نا درست ارائه می شوند. این ما هستیم که باید پایه های فرهنگی مان را محکم کنیم وگرنه آسیبها وجود دارند. ممکن است یک دانش آموز برای ارائه یک تحقیق خوب سراغ اینترنت و ماهواره برود و یک دانش آموز دیگر ساعت ها وقتش را پای اینترنت و ماهواره به بطالت بگذراند.
این استاد روانشناسی با اعتقاد به این مطلب که باید به همه موضوعات با زیرساخت روانشناسی نگاه کرد گفت: تمایلات انسان ها دو وجه دارد؛ یکی نیاز و دیگری خواسته است. نیازها همیشه در اولویت هستند. تخصص می خواهند و البته اطلاعات. اما خواسته ها با نیازها کاملا متفاوت هستند. ممکن است ما نیاز به استفاده از یک تکنولوژی را داشته باشیم و ممکن است بخواهیم برای این که در مسیر زندگی بیشتر بهمان خوش بگذرد از یک تکنولوژی استفاده کنیم. این ها باید کاملا از هم تمیز داده شوند.
لزوم غنی سازی برنامههای رسانه
عیسی مراد در ادامه بر لزوم غنی سازی برنامه های رسانه ملی تاکید کرد و گفت: قطعا مردم اگر نیازشان تامین شود، جای دیگر نمی روند. رادیو و تلویزیون باید پاسخگوی نیازهای افراد باشند. غنی کردن برنامه های داخلی صدا و سیما، شناختن نیازهای افراد جامعه،تعلیم، آگاهی بخشیدن و آشنا کردن افراد از اثرات مخرب ماهواره توسط جامعه شناسان،روانشناسان و علماء بهترین راه مبارزه با ماهواره است. البته این یک نگاه روانشناسانه است اما وقتی صحبت از شکستن حریم ها و آسیب به نظام جمهوری اسلامی به میان می آید دولت موظف است برخوردی قانونی کند.
تاثیر ماهواره بر پوشش جوان ایرانی
بی تردید با وقوع انقلاب صنعتی درغرب و گسترش پیامدهای اقتصاد سرمایه داری در جوامع غربی و به دنبال آن تغییرات سریع و گسترده در عرصه های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی چهره جهان بطرز چشمگیری دگرگون شد
بی تردید با وقوع انقلاب صنعتی درغرب و گسترش پیامدهای اقتصاد سرمایه داری در جوامع غربی و به دنبال آن تغییرات سریع و گسترده در عرصه های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی چهره جهان بطرز چشمگیری دگرگون شد.
دراین هیاهوی ناشی از رشد اقتصاد سرمایه داری وظهور فناوریهای جدید، چهره و ظاهر انسانها نیز از این فرایند در امان نماند و دستخوش تغییرات جدی شد.
این اتفاق با توجه به رشد و گسترش رفاه اقتصادی در جهان و تغییر در سبک و الگوی زندگی مردم طبیعی بود، اما این رویداد همراه با گسترش وسایل ارتباط جمعی مانند تلویزیون و ماهواره مسایل نو و جدیدی را برای کشورهایی که تنها پذیرنده و دریافت کننده ظواهر محصولات اقتصادی و فرهنگی غرب بودند، ایجاد کرد.
در این سالها، صنعت پوشاک و لوازم آرایشی نیز گسترش قابل توجهی پیدا کرد و بسیاری از بازارهای جهان را در دست خود گرفت.
از زمانی که جوانان بخصوص زنان در پی تعریف نقش جدیدی برای خود در عرصه جامعه و تحولات آن بودند، برای صاحبان پول و سرمایه، این فرصت فراهم آمد که با ایجاد تعریف های جدید از هویت، بازار پولساز و سودآوری را برای خود ایجاد کنند.چرا که این دو قشر همیشه در پی کسب تعاریف جدید ازهویت خویش و پیرامون خود بوده اند پس ارائه مدها والگوهای جدید، نوعی بسترسازی برای اینگونه افراد به منظور ابراز وجود آنها در جامعه بوده است.
علاوه برعامل اقتصاد و دیدگاه سودمحور بنگاه های اقتصادی و صاحبان آن، گسترش رسانه های جمعی و بهنگام ارتباطات صوتی و تصویری در سطح جهان نیز به دستیابی عوامل مزبور به اهدافشان در ابعاد اقتصادی و فرهنگی سرعت بیشتری بخشید.
در این میان بویژه از دهه ۱۹۶۰ ما شاهد شکل گیری جدی پدیده مد و مد گرایی در غرب می باشیم، پدیده ای که از آن زمان تاکنون تاثیر مثبت و منفی فراوانی بر جوامع مختلف سراسر جهان داشته است.
از این زمان، پرداختن به ظاهر لباس و آرایش چهره به صورت مد شکل جدی تری به خود گرفت و درهمین راستا بنگاه های اقتصادی بزرگی شکل گرفتند که امروز ما آنها را به صورت غول های مارک دار در زمینه پوشاک و لوازم آرایشی می بینیم.
از دهه ۱۹۹۰ به این طرف علاوه بر تحولات عظیم و گسترده سیاسی مانند فروپاشی شوروی و پایان نظام دو قطبی، تحول مهم و شگرف دیگری در عرصه فرهنگ صورت گرفت و آن ظهور پدیده ماهواره بود، پدیده نویی که مرزهای سیاسی را درنوردید وجهان را با فرهنگ های گوناگون به هم مرتبط ساخت.
دگرگونی وتحول، جزء ذاتی جوامع به شمار می رود. همانطوری که مطالعه تاریخ جوامع نشان داده، هیچ جامعه ای ایستا و بدون تغییر نبوده است. تغییر، خصوصیت تمام فرهنگهاست، ولی میزان و مسیر تغییر از فرهنگی به فرهنگ دیگر و از زمانی به زمان دیگر متفاوت است.
برای مثال، کشور ما در عرصه ورود فناوریهای جدید در چند دهه پیش دچار تغییر و تحولاتی شد.این روند به جا به جایی گروه ها و قشرهای مختلف جامعه منجر گردید و مردم را به این سو و آن سو کشاند.
در این تحولات، آداب و رسوم رو به سستی نهاد، بدون آنکه جامعه بتواند فرهنگ سنتی گذشته را تثبیت یا فرهنگ نوین صنعتی را کاملا جذب کند.
در زمان حاضر مساله اساسی این نیست که چگونه می توان فرهنگ ملی و بومی را حفظ کرد، بلکه مساله این است که چه باید کرد تا فرهنگ جامعه را ارتقاء داد و به فرهنگ بهتری تبدیل نمود.در این میان، نقش رسانه در تغییرات فرهنگی جامعه، محوری اساسی به شمار می رود.
رسانه ها و تغییرات فرهنگی
در اینجا لازم است از خود بپرسیم آیا رسانه های جمعی، اوضاع اجتماع را منعکس می کنند یا برعکس آنها خود پیشگام تغییر اوضاع اجتماعی و فرهنگی هستند؟
واقعیت این است که رسانه ها می توانند در درازمدت ساختارهای ارزشی جامعه را بسازند یا دگرگون کنند.چراکه تاثیر پدیده ای مثل تلویزیون و برنامه های ماهواره ای بر افکار عمومی و تغییر نگرش افراد به مسایل اجتماعی و فرهنگی از دیگر رسانه ها وسیعتر و عمیق تر است.
تلویزیون بسرعت می تواند طیف وسیعی از اعضای جامعه را تحت تاثیر قراردهد. این رسانه می تواند موانع زمانی و مکانی را برطرف کند و امواج خود را حتی به دورترین نقاط کشور ارسال دارد.
این رسانه دیداری وشنیداری برای دریافت پیامهایش نیازی به سواد خواندن و نوشتن مخاطب ندارد درنتیجه می تواند برای بخش وسیعی ازاعضای جامعه در حال توسعه، نقش یک آموزشگاه موثر را ایفا کند.
» خیانت زن و شوهر امری عادی در فیلمهای ماهواره ای !
یک استاد دانشگاه، فروش دین و اخلاق را هدف اصلی غربیها در تولیدات فرهنگی برای کشورهای اسلامی دانست و گفت: منسوخ کردن ازدواج و گسترش روابط آزاد در جامعه هدف اصلی سریالهای ماهواره است.
فائزه عظیمزاده اردبیلی اظهار داشت: یکی از برنامهها و سیاستهای جهان غرب برای مبارزه با باورهای دینی و از بین بردن نگاه تقوایی در جامعه، طراحی رسانه در عرصه بین الملل و ایجاد یک فضای مخرب بین افراد است.
وی افزود: برنامهریزی جهان غرب در جهت هویت زدایی، دین زدایی، خانواده ستیزی و خانواده گریزی است و بر اساس این محورها به تولید فیلم و برنامه میپردازند.
این استاد دانشگاه امام صادق (ع) با بیان اینکه نگاه اساسی فیلمهایی که توسط رسانههای غربی تولید و از طریق ماهواره به طور رایگان در اختیار خانوادهها قرار میگیرد از میان بردن نگاه عفیفانه مرد و زن در خانواده است، گفت: آنها تلاش میکنند تا زیور عفاف را به عنوان یک عامل مخرب جلوه دهند و تعهد و پایداری افراد خانواده را نسبت به هم از میان ببرند.
تضعیف باورهای مذهبی نتیجه سریالهای ماهوارهای
وی ادامه داد: برنامههای نامناسب ماهواره به دنبال ترویج احساس آزادی مطلق و یا همان لیبرالیسم جنسی هستند؛ لیبرالیسم جنسی به دنبال ایجاد آزادی برای روابط جنسی مطلق بوده که هدف غرب اشاعه این فرهنگ است که از دستاوردهای اومانیسم محسوب میشود.
عظیم زاده اردبیلی با اشاره اینکه غرب در مرحله نخست برای زدودن خداباوری تلاش میکند، عنوان کرد: در مرحله بعد باورهای دینی مورد هجوم قرار گرفته و پس از آنکه حساسیتهای دینی کاهش یافت به ترویج مفاسد دینی میپردازند و فرد را از دینگرایی دور میکنند.
این استاد دانشگاه امام صادق (ع) گفت: نمونه بارز ترویج مفاسد دینی، عفاف زدایی و ایجاد حس رقابت زن و شوهر نسبت به یکدیگر است یعنی آنها به جای اینکه انیس و مونس هم باشند به صورت رقیب یکدیگر نمایش داده میشوند و نسبت به هم وفاداری، تعهد و پایبندی ندارند.
زدودن حیا و تعهد در خانواده
وی هدف اصلی فیلمها و سریالهای ماهواره را زدودن تقوا، حیا، شرم، وفاداری، تعهد و حس مسئولیت در خانوادهها دانست، اظهار داشت: حس رقابت جنسی و تفکر آزاداندیشی مطلق حاصل این فیلمها است؛ خیانت زن و شوهر نسبت به یکدیگر و ایجاد فضای آزادی مطلق برای فرزندان بدون نظارت پدر و مادر رهآورد فیلمها و سریالهای ماهوارهای است.
عظیم زاده اردبیلی تصریح کرد: فروش دین، اخلاق و خانواده محوری هدف اصلی غربیها در تولیدات فرهنگی برای کشورهای اسلامی است و تک محوری کردن خانواده، منسوخ کردن ازدواج و گسترش روابط آزاد در جامعه مدنظر غرب و صهیونیسم است.
وی اضافه کرد: ما نباید در برابر دنیای غرب انفعالی برخورد کنیم و منتظر باشیم تا آنها سریال ساخته و ما آن را رد کنیم بلکه باید آموزههای دینی و ا خلاقی را فعالانه و پویا برای جامعه تبیین کنیم.
خیانت زن و شوهر نسبت به هم امری عادی در فیلمهای ماهواره
استاد دانشگاه امام صادق (ع) با بیان اینکه سریالهای مختلف مانند حضرت یوسف (ع) و مختارنامه که برگرفته از مباحث دینی بوده مورد استقبال زیاد مردم قرار گرفتند، افزود: استقبال مردم از این فیلمها حاکی از تشنگی آنها نسبت به آموزههای دینی است.
عظیم زاده اردبیلی گفت: فرهنگسازی در جامعه ضرورت دارد ما قطعاً نمیتوانیم معادل هزینهای که غرب برای تغییر فرهنگ جامعه ایران از طریق ساخت سریالهای مختلف صرف میکند برای ساخت فیلم هزینه کنیم تنها کاری که میتوان انجام داد این است که جامعه در مقابل پدیده ماهواره واکسینه شود و بتواند از خود دفاع دینی و معرفتی کند.
وی بیان کرد: وقتی خانواده ایرانی بداند استفاده از ماهواره چه اثر مخربی دارد و آمار طلاق و سن ازدواج را بالا برده و خیانت زن و مرد را به هم ترویج میدهد، حتی اگر دین مدار نباشد، از ماهواره استفاده نمیکند.
مهم ترين اثر ماهواره بر جامعه
استاد روانشناسي دانشگاه علامه طباطبايي با تاکيد بر اينکه اگر روشهاي استفاده از ماهواره در جامعه تبيين نشود آثار مخربش بسيار تکان دهنده است گفت: مهمترين و اساسي ترين معضل ماهواره تطابق نداشتن بسياري از فرهنگهاي دنيا با فرهنگ ديني و چارچوب اعتقادي ماست.
دکتر ابوالقاسم عيسي مراد استاد روانشناسي دانشگاه علامه طباطبايي در گفتگو با مهر درمورد آسيبهاي ماهواره در جانعه ايراني استفاده از رسانه را جزيي از نياز هاي انسان دانسته و گفت: از آنجا که بشر ذاتا اجتماعي آفريده شده، به طور طبيعي در رفتار اجتماعي نياز به تعامل و ارتباط دارد. اين نيازها گاهي مستقيم و گاهي به صورت غيرمستقيم به وسيله ابزار و لوازمي مثل رسانه ها بر آورده مي شوند. انسان ابزارها را در اختيار مي گيرد تا تعامل دلخواهش را ايجاد کند. استفاده از رسانه ها به نوعي بر مي گردد به نيازهاي ثانويه. يک نياز فرهنگي ــ معنوي که انسان مدني بالطبع محتاج آن است. حال اگر ما به اين نياز پاسخ بدهيم، مي شود فرصت و اگر بنا به دلايلي نتوانيم پاسخي برايش بيابيم، تهديد و آسيب به دنبال خواهد داشت.
آثار ماهواره دو وجهي است
اين استاد روانشناسي افزود: اساسا نمي شود گفت گرايش انسان به ماهواره چيز غلط، نادرست و زشتي است. ما نيازهاي علمي، پژوهشي در باب مسائل مختلف اجتماعي اقتصادي و... داريم که با بهره گيري از علوم روز مي توانيم آنها را بهتر و صحيح تر برطرف کنيم. اين که بگوييم رسانه نباشد اشتباه است.چرا، چون قطعا استفاده صحيح و به جا از رسانه، نقش موثري در پيشرفت و تکامل ما و جامعه مان دارد. بهتر آن است که در اين راستا چارچوب و چشم انداز درستي را تبيين کنيم تا شاهد رفتاري درست باشيم.
لزوم تببين تهديد ها و فرصتهاي ماهواره
وي تصريح کرد: آثار ماهواره دو وجهي است. حسن ها و عيب هايي دارد. يک سري فرصت دارد و يک سري تهديد. ماهواره در کنار شبکه هاي مبتذل (تهديد ها) يک سري شبکه هاي تخصصي (فرصتها) هم دارد که بسياري از کارشناسان از آنها جواب مي گيرند. بهتر است براي مخاطب آثار خوب و بد را روشن کنيم . بگوييم اين جنبه هاي خوب ماهواره است و اين جنبه هاي بد آن.همان طور که در ابتدا آموزش روش استفاده از هر وسيله اي لازم است. چاقو هم خوب است هم بد. بچه زماني که روش استفاده از چاقو را بلد نباشد ، قطعا دستش را مي برد. پس بايد ابتدا روش استفاده از تکنولوژي را به تناسب افراد به آنها بياموزيم، سپس تکنولوژي را در اختيارشان قرار دهيم.
به اعتقاد دکترعيسي مراد، روشهاي استفاده از ماهواره اگردر جامعه تبيين نشود، آثار مخربش بسيار تکان دهنده است. درست مانند اعتياد اينترنتي که روان افراد را تحت الشعاع قرار مي دهد. مهمترين و اساسي ترين معضل ماهواره مي تواند عدم تطابق بسياري از فرهنگ هاي دنيا با فرهنگ ديني ما و چار چوب اعتقادي و فرهنگيمان باشد. بسياري از شبکه هاي مضر ماهواره در کنار شبکه هاي مفيد و تخصصي با هدف هاي مخرب و از پيش تعيين شده اي ساماندهي شده اند و نقشه هاي شومي را دنبال مي کنند. مثلا گرايش هاي مغرضانه سياسي به موضوعات و زير سوال بردن نسلي که مي خواهند آينده ساز يک کشور باشد. آموزه هاي مختلف در کنار همين فرهنگ ها به ما منتقل مي شود. جوان ايراني بايد بداند آموزه هاي ديني و اعتقادي اش چيست؟ نگاه به نامحرم چه حکمي دارد؟ فيلم بد اين است، فيلم خوب چه ويژگيهايي دارد. فردي که واکسينه نشود به راحتي ويروس وارد بدنش مي شود. وقتي خانواده ها مقوله تربيت را براي فرزندشان ايجاد نکنند بحران به وجود مي آيد و تعارض بين دو فرهنگ اتفاق مي افتد.
الگوگيري غلط به دليل سهل الوصول بودن
عيسي مراد تاکيد کرد: متاسفانه الگوگيريهاي غلط و ناصحيح به دليل سهل الوصول بودن ماهواره به راحتي القا مي شود. خشونتها و رفتارهاي نا درست ارائه مي شوند. اين ما هستيم که بايد پايه هاي فرهنگي مان را محکم کنيم وگرنه آسيبها وجود دارند. ممکن است يک دانش آموز براي ارائه يک تحقيق خوب سراغ اينترنت و ماهواره برود و يک دانش آموز ديگر ساعت ها وقتش را پاي اينترنت و ماهواره به بطالت بگذراند.
اين استاد روانشناسي با اعتقاد به اين مطلب که بايد به همه موضوعات با زيرساخت روانشناسي نگاه کرد گفت: تمايلات انسان ها دو وجه دارد؛ يکي نياز و ديگري خواسته است. نيازها هميشه در اولويت هستند. تخصص مي خواهند و البته اطلاعات. اما خواسته ها با نيازها کاملا متفاوت هستند. ممکن است ما نياز به استفاده از يک تکنولوژي را داشته باشيم و ممکن است بخواهيم براي اين که در مسير زندگي بيشتر بهمان خوش بگذرد از يک تکنولوژي استفاده کنيم. اين ها بايد کاملا از هم تميز داده شوند.
لزوم غني سازي برنامههاي رسانه
عيسي مراد در ادامه بر لزوم غني سازي برنامه هاي رسانه ملي تاکيد کرد و گفت: قطعا مردم اگر نيازشان تامين شود، جاي ديگر نمي روند. راديو و تلويزيون بايد پاسخگوي نيازهاي افراد باشند. غني کردن برنامه هاي داخلي صدا و سيما، شناختن نيازهاي افراد جامعه،تعليم، آگاهي بخشيدن و آشنا کردن افراد از اثرات مخرب ماهواره توسط جامعه شناسان،روانشناسان و علماء بهترين راه مبارزه با ماهواره است. البته اين يک نگاه روانشناسانه است اما وقتي صحبت از شکستن حريم ها و آسيب به نظام جمهوري اسلامي به ميان مي آيد دولت موظف است برخوردي قانوني کند.
تعارض فرهنگی مخرب ترین اثر ماهواره
ماهواره یکی از مهم ترین زیربناهای ساختار ارتباطی و اطلاعاتی است. ماهواره وسیله ای مفید برای کسب آگاهی بیشتر انسان از پدیده های علمی و فرهنگی در جهانی است که تا حد یک دهکده کوچک شده است. رسانه ها در حال حاضر طیف وسیعی از اقشار تمامی جوامع را پوشش می دهند و در توسعه و پیشرفت مقاصد سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ملل مختلف تاثیر بی نظیری دارند. اما مانند هر ابزار پیشرفته دیگری، ماهواره نیز همچون سکه دورو دارد و در کشورهای مصرف کننده این فناوری معضلاتی را پدید می آورد. اصولا ورود هر فناوری پیشرفته ای در کشورهایی که زمینه های لازم را برای توسعه فناوری و فرهنگ سازی آن فراهم نکرده اند باعث ایجاد تناقض ها و تضادهای زیادی می شود و می تواند فرهنگ و باورهای یک جامعه را مورد تهاجم قرار داده و آن را دگرگون کند. به همین دلیل چند سال پیش در مجلس شورای اسلامی قانونی به تصویب رسید که براساس آن، داشتن ماهواره و استفاده از آن مگر در مواردی که قانون پیش بینی کرده است ممنوع و غیرم