به گزارشامروله، علائم بیماری با توجه بهخاطر هپاتیت در افراد مختلف با هم متفاوت استوبعضیازانواع بیماری چنان وخیم استکهمنجر به نابودی کبد میشود.«کبد» یکیازمهم ترینوبزرگترین اندامهای داخلی استکهوزن آن در افراد بزرگسال به 1 تا 5/1 کیلوگرم میرسد. این اندام درست زیر قفسه سینهوسمت راست بدن قرار دارد.
کبد مواد مغذی را پسازفرایند هضم، تغییر شکل می دهدوبخشی را ذخیره میکند. این مواد در زمان نیاز مورد استفاده بدن قرار میگیرد.کبد همین طور در حفظ ثبات قند خون نقش دارد. مواد سمی موجود در الکل، بعضی داروها، موادمخدرو… پسازمصرف به کبد میرسند. کبد برای پیش گیریازتاثیر زیانآور انها، این مواد را تجزیه میکندوازطریق صفرا به روده میفرستد یا دوباره به خون برگردندودر کلیهها تصفیهوازطریق ادرار دفع شوند.
وقتی کبد ملتهب میشود…
بهطور کلی، هپاتیت به 2 گروه اصلی تقسیم میشود؛ هپاتیت ویروسی: در کشورهای پیشرفته ویروس هپاتیت A، BوC عامل 90درصد موارد هپاتیت حاد است. ویروس هپاتیت D، EوG نیز زمینهساز خواهند بود. هپاتیت غیرویروسی: اساسا در پی مصرف مواد سمی کبد «الکل، محصولات شیمیایی سمیو…» ایجاد میشود.
همین طور ممکن است ناشیازناراحتیهای کبدی مانند کبد چرب یا هپاتیت خودایمن «التهاب مزمن با خاطر ناشناخته در نتیجه تولید آنتیکورها» باشد.
• هپاتیت A: این نوع هپاتیت ویروسی وخامت کمتری نسبت به انواع دیگر دارد. معمولا بدن طی چند هفته با آن مقابله میکندوایمنی ایجاد میشود. به عبارت بهتر، آنتیکورها باقی میمانند، اما ویروسازبین میرود. ویروس هپاتیت Aازطریق آب یا غذای آلوده منتقل میشود و ممکن است ویروس در مدفوع بیمار وجود داشته باشد
و بهخاطر رعایت نکردن بهداشت از طریق تماس با افراد دیگر یا مواد غذایی سرایت کند. غذاییهای خام یا نیمپز بیشتر مستعد انتقال بیماری هستند. حتی پرورش آبزیان در آبهای آلوده و فاضلاب نیز زمینهساز بیماری میشود. خطر ابتلا به هپاتیت A در کشورهای با وضعیت پایین بهداشت بسیار بیشتر است و تقریبا همه ي کودکان به ویروس آلوده شدهاند. واکسن میتواند راهکار خوبی برای مقابله با این نوع هپاتیت باشد.
• هپاتیت B: رایجترین و البته مرگبارترین نوع هپاتیت است. ویروس هپاتیت B از طریق روابط جنسی «اسپرم و دیگر مایعات بیولوژیک» و خون منتقل میشود و میزان عفونی شدن 50 تا 100 برابر بیشتر از ویروس ایدز است. استفاده از سرنگ آلوده یکی از مهم ترین راههای انتقال محسوب میشود.
بیشتر افراد مبتلا بهطور کامل میتوانند با بیماری مقابله کنند و تنها حدود 5درصد بهطور مزمن آلوده به ویروس و ناقل باقی میمانند. افراد ناقل علائم بیماری ندارند، اما در معرض خطر جدی ابتلا به سیروز و سرطان کبد هستند. ویروس هپاتیت B میتواند طی زایمان از طریق مادر ناقل به نوزاد منتقل شود. از سال 1982 میلادی واکسن این بیماری مورد استفاده قرار گرفت.
• هپاتیت C: هپاتیت C موذیترین نوع هپاتیت ویروسی محسوب میشود زیرا ویروس بسیار مقاومی عامل بیماری است و تا 80درصد موارد ابتلا به عفونت، مزمن میشوند. تشخیص این بیماری نسبتا جدید است و به سال 1989 میلادی برمیگردد. در بیشتر موارد ویروس از طریق تماس مستقیم خون آلوده،
بهخصوص استفاده از سرنگ مشترک برای تزریق موادمخدر، انتقال خون بدون غربالگری و استفاده مکرر از سوزن و سرنگ غیراستریل منتقل میشود. به ندرت امکان انتقال ویروس از طریق رابطه جنسی کنترل نشده با افراد مبتلا خصوصا در صورت وجود جراحت در ناحیه تناسلی یا عادت ماهانه نیز وجود دارد. هپاتیت C نخستین خاطر پیوند کبد است و هنوز واکسن ندارد.
• هپاتیت سمی: این نوع بیماری غالبا در نتیجه افراط در مصرف الکل یا دارو بروز میکند. خوردن قارچهای غیرخوراکی، مواجهه با مواد شیمیایی «بهعنوان مثال در بعضی مشاغل» یا مصرف بعضی محصولات گیاهی سمی برای کبد میتواند منجر به بیماری شود. با توجه به نوع ماده مصرفی، بیماری ممکن است چند ساعت،
چند روز یا چند ماه بعد ظاهر شود و معمولا با قطع مواد مضر، علائم بیماری نیز رفع میشود. با این حال عوارض آن بر کبد مانند سیروز باقی می ماند.
عوارض هپاتیت
اگر هپاتیت بهموقع تشخیص داده نشود یا درمان مناسب انجام نگیرد، میتواند عامل بروز عوارض بسیار جدی باشد.
• هپاتیت مزمن: اگر بیماری پس از 6 ماه بهبود نیابد به آن «هپاتیت مزمن» گفته میشودکهشایعترین عارضه است. در 75درصد موارد هپاتیت B یا C عامل آن بوده و معمولا با درمان مناسب طی 1 تا 3 سال درمان میشود.
• سیروز: تهاجمات مکرر ویروسها، مواد سمی و دیگر عوامل بیماریزا به بافتهای کبد آسیب میرساند و در نهایت جریان خون مد نظر در این اندام را مختل میکندکهبه آن «سیروز» یا «التهاب شدید کبدی» گفته میشود. عدم درمان درست و کامل در 20 تا 25درصد موارد هپاتیت مزمن به سیروز کبدی میانجامد.
• سرطان کبد: البته معمولا عارضه نهایی سیروز، سرطان کبد است، اما دستاندازی سلولهای سرطانی به اندامهای دیگر نیز میتواند کبد را درگیر کند. هپاتیتهای B و C همین طور هپاتیت ناشی از مصرف عمده الکل عامل جدی ابتلا به این مشکل هستند.
• نارسایی حاد کبدی: در چنین حالتی کبد قادر به انجام عملکردهای اصلی خود نیست و بخش عمدهای از بافت کبد از بین میرود. در این مواقع نیاز به پیوند کبد ضروری خواهد بود. این ناراحتی بیشتر در بیماران مبتلا به هپاتیت B و سمی بروز میکند. بیماری به شدت خطرناک است و از هر 4 نفر، 1 نفر جان خود را از دست میدهد.
انواع مختلف هپاتیت الزاما با علائمیکهذکر میشود، همراه نیست. در بسیاری موارد بیماری سالها بهطور خاموش پیشرفت میکند یا با علائم شبهآنفلوانزا مانند تب، درد عضلات، خستگی و سردرد تشخیص داده میشودکهمعمولا با آسیبهای جدی همراه است.
• تب یا تعریق شبانه
• کاهش اشتها و لاغر شدن
• حالت تهوع
• دردهای شکمی، بهخصوص در سمت راست
• زرد شدن پوست و قرنیه چشم
• تیره شدن رنگ ادرار «شبیه رنگ چای»
• ظاهر شدن لکههای قرمز روی پوست، خونریزی بینی و گیجی غالبا منجر به کما «ابتلا به نارسایی حاد کبدی»
• تورم شکم و پاها «ناشی از احتباس آب در بدن»، سردرگمی، گیجی، خونریزی سریع و تحلیل عضلات «ابتلا به سیروز کبدی»
چه کسانی در معرض خطرند؟
• کسانیکهرفتارهای پرخطر «روابط جنسی خارج از عرف، اعتیاد تزریقی و…» دارند.
• کادر پزشکی و پرستارانکهمرتب با سوزن، سرنگ و دیگر وسایل آلوده به ویروس بیماری سرو کار دارند.
• متصدیان انبار مواد غذایی مستعد بیماری هستند زیرا احتمال دارد غذاییها و مایعات به ویروس هپاتیت A آلوده شود.
• دریافتکنندگان خون در صورت تایید نشدن سلامت فراورده خونی
• بیماران تحتدرمان همودیالیز
• نوزادان مادران آلوده به ویروس هپاتیت B و C «البته به ندرت اتفاق میافتد.»
• افراد مبتلا به ناراحتیهای کبدی، مصرفکنندگان مقدار عمده الکل و خانمها «روند متابولیسم کندتر مواد سمی نسبت به آقایان» در صورت مواجهه با مواد سمی مستعد ابتلا به هپاتیت سمی خواهند بود.
• ساکنان مناطق بدون آب آشامیدنی سالم و بهداشتی
• افراد مایل به انجام خالکوبی، تاتو و طب سوزنی در صورت استفاده از وسایل غیراستریل
جلوگیری
در بحث جلوگیري از هپاتیت نیز باید به دستهبندیهای موجود درباره انواع هپاتیت توجه کرد و اصول پیش گیری را بر حسب نوع هپاتیت تبیین کرد:
• پیشگیري از هپاتیت A: تشخیص هپاتیت A به افراد مبتلا به سیروز، هپاتیتB ،C مزمن و دیگر ناراحتیهای کبدی توصیه میشود. واکسیناسیون نیز برای کسانیکهبدن انها قادر به فرآوری آنتیکور این ویروس نیست، ضروری خواهد بود.
از آنجاکهمواد غذایی آلوده مهم ترین عامل انتقال هپاتیت A است، ماهی و دیگر فراوردههای دریایی را از مراکز بهداشتی خریداری کنید، آنها را کاملا بپزید و در رستورانهای دریایی نامطمئن غذا نخورید.در صورت دسترسی نداشتن به آب لولهکشی سالم، بهخصوص در زمان سفر حتما آب معدنی بنوشید و شربتها و نوشیدنیهای غیربهداشتی مصرف نکنید.
غذاییهای خام مانند سبزیجات و میوهها را حتما به خوبی بشویید و ضدعفونی کنید.زخم و جراحت را با مواد ضدعفونی تمیز کنید.در صورت ابتلا به این بیماری یا تماس با بیمار لازم است دستها پس از سرویس بهداشتی و پیش از استفاده از مواد غذایی و غذا خوردن کاملا شسته شود تا احتمال سرایت کاهش یابد.
• جلوگیری از هپاتیتهای B و C: آزمایش تشخیص هپاتیت B برای همه ي خانمهایبارداردر نخستین مراجعه به پزشک توصیه میشود زیرا عفونت برای خانم آبستن خطرناک است و در صورت ابتلا میتواند عامل سقط جنین باشد.افراد در معرض خطر از جمله مبتلایان به ویروس HIV بهتر است آزمایش هپاتیت B و C بدهند زیرا بیماری معمولا سالها بدون علامت بارزی پیشرفت میکند.
• اقدامات بهداشتی روابط زناشویی در صورت ابتلای همسر به بیماری رعایت شود.هنگام پرستاری از بیمار و تماس با خون، استفاده از دستکش و لباس مناسب ضروری است.هرگز از سوزنهای تزریق انسولین یا سرنگ مشترک استفاده نشود.هنگام خالکوبی و تاتو حتما از استفاده از وسایل یکبارمصرف یا کاملا استریلشده اطمینان حاصل شود.
تزریق واکسن هپاتیت B در بدو تولد، 2 و 6 ماهگی نوزاد ضروری است. برای افراد ضعیف مانند مبتلایان به ویروس HIV نیز با توجه به نظر پزشک تجویز میشود. البته هنوز واکسن هپاتیت C وجود ندارد.در صورت ابتلا به این ویروس، تمام وسایل شخصی بیمار باید مختص خودش باشد و هر وسیلهای مانند سرنگ که آلوده به خون میشود نیز کاملا استریل شود.
• پیش گیری از هپاتیت سمی: دوز مصرف داروهای شیمیایی، بهخصوص داروهایی با فروش آزاد مانند استامینوفن و حتی داروهای گیاهی باید کاملا رعایت و از مصرف خودسرانه و تغییر دوز دارو پرهیز شود. داروها را باید در محلی امن و دور از دسترس کودکان نگه داشت.اقدامات بهداشتی و محافظتی در برابر مواد شیمیایی و سمی مورد توجه باشد.