داوود رجبینیا در گفتوگو با خبرنگار دین و اندیشه خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، با ارائه تحلیلی از تاثیر شبکههای ماهوارهای بر تغییر سبک زندگی اسلامی در جامعه ما و راهکارهای مقابله با تاثیرات این شبکهها، اظهار کرد: ماهواره رسانهای فراملی است که میخواهد آموزهها و اهداف خاص خود را به مخاطبینش انتقال دهد که گاهی با اهداف تجاری، سیاسی، اقتصادی و گاهی با اهداف فرهنگی و عقیدتی پیگیری میشود که رویکرد تجاری آنها بیشتر است.
وی خاطرنشان کرد: با در نظر گرفتن این تعریف عمومی برای ماهواره میتوان گفت در هر صورت آنها برای صاحبان این رسانه دارای هدف هستند و به یقین تنها نیازهای واقعی جامعه را در نظر نمیگیرند، بلکه خواستهها، رویکردها، موضعگیریها، ایدهها و نظریات خود را در قالب این برنامهها به مخاطبان القا میکنند.
این استاد علوم تربیتی حوزه و دانشگاه با بیان اینکه «سبک زندگی مجموعهای از آداب، سنن و شیوههای زندگی در عرصههای مختلف است که یک ملتی بر اساس باورهای دینی، فرهنگی و ارزشی خود دنبال میکند» گفت: هماهنگی زندگی پیروان مکتب اسلام با آموزهها و احکام و شیوههای زندگی اسلامی به سبک زندگی اسلامی تعبیر میشود.
ماهوارهها باعث آسیبهایی در زندگی مردم شده است
رجبینیا با طرح این سوال که آیا ماهوارهها نقش مثبتی در سبک زندگی ما مسلمانان دارند؟ افزود: نمیشود گفت که تاثیر ماهوارهها در سبک زندگی ما صددرصد منفی یا مثبت است، اما آنچه در جامعه فعلی ما رخ میدهد این است که ماهوارهها و شبکههای آن باعث آسیبهایی در زندگی مومنان و مردم ما شده است که این تاثیر را در مطالبات و نیازهایی که مردم مطرح میکنند میبینیم.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم آسیبهای رسانههای فراملی از جمله شبکههای ماهوارهای را بازشناسی کنیم باید آن را در چهار محور فردی، خانوادگی، اجتماعی و محیط پیرامونی مورد بررسی قرار دهیم.
انزواطلبی و اشتغال ذهنی از جمله آسیبهای ماهواره در حوزه فردی است
مدیرکل امور پژوهشی حوزههای علمیه خواهران با اشاره به آسیبها و تاثیرگذاری این رسانهها در رابطه افراد با خودشان، تصریح کرد: در مراجعهای که افراد به روانشناسان و مشاورهها دارند به صورت ملموس این آسیبها را میبینیم که از جمله آنها انزواطلبی، اشتغال ذهنی، تغییر نگاه فرد به خود و اطرافیان و به فراموشی سپردن خانواده و اعضای آن است.
رجبینیا خاطرنشان کرد: تغییر سبک خرید خانوادهها و افراد، تغییر در ظواهر و افکار و وادادگی به ماهواره از جمله تاثیرات این رسانه فراملی است که بعد از مدتی چون فرد به آن دل داده و اعتماد کرده مقاومت خاصی از خود در برابر تغییرات نشان نمیدهد و خود را بر اساس فرهنگ وارداتی که از طرف آن رسانه منتقل میشود تطبیق میدهد.
وی یادآور شد: فاصلهگیری از سادهزیستی و روی آوردن به اشرافیگری با نمادهایی که در ماهوارهها تبلیغ و ترویج میشود از تاثیرات دیگری است که بر روی افراد میگذارد و سبب میشود آنها از قناعت و سادهزیستی فاصله بگیرند و بر این اساس زندگی اشرافی افتادن در ورطه بسیاری از گرفتاریها است.
شکنندگی روابط زوجین و ایجاد سوءظن نسبت به هم از اثرات ماهوارهها در روابط خانوادگی است
این کارشناس زیباشناسی دینی به آسیبها و تاثیرات شبکههای ماهوارهای در رابطه خانوادگی افراد اشاره کرد و گفت: شکنندگی در روابط بین زوجین و خدشهدار کردن روابط آنها، کاهش روابط عاطفی بین والدین و فرزندان، شکسته شدن حرمتها و احترامات، رواج روابط پنهانی و خارج از خانه، کاهش روابط عاطفی در درون منزل، سوءظن زوجین نسبت به یکدیگر و اقدامات غیرمنتظرانه ناشی از آن از جمله تاثیرات و آسیبهای شبکههای ماهوارهای در روابط خانوادگی است که نتیجهاش این میشود که این اظهار عواطف به خارج از منزل منتقل شود و عواقب منفی به دنبال داشته باشد.
رجبینیا با بیان اینکه « برنامههای ماهوارهای و اینترنتی ریشه بسیاری از جرایم است» گفت: از جمله آسیبهای دیگر این شبکهها در حوزه خانواده متوجه زنان است که ساعتهای زیادی پای تلویزیون در منزل مینشینند و از آنجا که زن عضو برجستهای از خانواده است باعث میشود برخی افکار از طریق او به سایر اعضای خانواده نیز منتقل شود.
وی افزود: همچنین تلاش به مخفیکاری در امور شخصی و خانوادگی از دیگر تاثیرات این شبکهها است به طوری که افرادی که همواره مخاطب این شبکهها هستند مخفیکاری، بیتوجهی به بزرگسالان و کهنسالان، عدم توجه به مشکلات خویشاوندان روی میآورند و در بسیاری از مواقع آنان را مزاحم خود میدانند.
صله رحم در سبک زندگی اسلامی تحت تاثیر شبکههای ماهوارهای از بین رفته است
این استاد علوم تربیتی حوزه و دانشگاه با بیان اینکه «یکی از مواردی که به سبب تاثیرات منفی رسانههای فراملی و مجازی از بین رفته، دید و بازدید و صله رحم است» افزود: این در حالی است که در سبک زندگی اسلامی تاکید فراوانی بر این مساله شده است، اما افراد در جامعه امروزی این مساله را کنار گذاشتهاند و این مساله باعث جدا شدن خانوادهها از اصل و نسب خود و نوعی استقلالیابی نسبی است که آنها را در برابر خطرات آسیبپذیر میکند.
رجبینیا همچنین اظهار کرد: تغییر در نوع آرایش و پیرایش افراد، نوع لباس پوشیدن و آراستگی افراد مختلف در جامعه به سبب الگوبرداری کورکورانه از شبکههای ماهوارهای نیز از دیگر آثار و آسیبهای آنهاست که البته بسیاری از جوانان از این نوع الگوها اطلاع ندارند و چنین کارهایی پایگاه ویژهای در نظام اخلاقی ارزشی افراد در سبک زندگی اسلامی ندارد.
سرد شدن روابط اجتماعی و تحمیل هزینههای سنگین بر جامعه از آسیبهای اجتماعی ماهواره است
وی در ادامه این گفتوگو به آسیبها و تاثیرات شبکههای ماهوارهای در حوزه اجتماعی و روابط بیرونی افراد اشاره کرد و گفت: سرد شدن روابط اجتماعی، تحمیل هزینه سنگین بر جامعه از طریق تغییر گفتمان و بالا رفتن بیجای مطالبات جامعه از جمله این آسیبها در حوزه اجتماعی است.
این پژوهشگر علوم اجتماعی و تربیتی افزود: ما نمیتوانیم بگوییم آسیب ماهوارهها تنها به خود افراد ربط دارد بلکه بخشی از آنچه در رفتارها و نیازهای یک فرد رخ میدهد وارد جامعه میشود، بنابراین مطالبات جامعه، گفتارها، رفتارها و کردارهای افراد جامعه را تغییر میدهد.
رجبینیا گفت: ایجاد بیتفاوتی و انحراف در جوانان و به ویژه زنان از دیگر اهداف برنامههای ماهواره است چرا که آنها قطب فعالسازی و توانمندسازی جامعه هستند بنابراین زنی که بخواهد اعتبار و عزت نفس در جامعه داشته باشد باید ابتدا خانواده خود او این اعتبار و عزت نفس را به او بدهد.
وی تصریح کرد: به نظر میرسد قشر جوان و جامعه زنان پاشنه آشیل صاحبان شبکههای ماهوارهای هستند که برای این منظور برنامهریزی و هزینههای فراوانی صرف کردهاند.
حیازدایی از زنان و غیرتزدایی از مردان از اهداف شبکههای ماهوارهای است
این استاد علوم تربیتی حوزه و دانشگاه حیازدایی از زنان و غیرتزدایی از مردان را از دیگر اهداف و تاثیرات شبکههای ماهوارهای در سبک زندگی در حوزه اجتماعی و روابط بین افراد عنوان کرد و گفت: انس گرفتن بیش از حد با برنامههای ماهواره و اعتماد کردن به این شبکهها و وادادگی به آنها باعث میشود جامعه آن غیرتورزی ویژه و زنان آن حیا لازم را نداشته باشند.
رجبینیا در بخش دیگری از گفتوگوی خود با ایسنا به چهار راهکار مقابله با اهداف شوم شبکههای ماهوارهای در تغییر سبک زندگی دینی اشاره کرد و گفت: نشان دادن زیباییهای زندگی دینی و اسلامی از جمله این راهکارهاست که ما باید به زیباییهای زندگی دینداران که یک آرامش، گذشت، صبر و ... دارند توجه کنیم و از زندگی آنها برنامههایی مستند و فیلم و سریال تهیه کنیم و به مردم نشان دهیم که در این صورت باعث جذب مخاطبان به این نوع سبک زندگی میشود.
زیباییهای زندگی دینی و پشت پرده اهداف صاحبان شبکههای ماهوارهای را به مردم نشان دهیم
وی خاطرنشان کرد: افشای مستند اهداف صاحبان شبکههای ماهوارهای راهکار دیگری در مقابله با آنهاست، بنابراین باید اهداف صاحبان این شبکهها که میخواهند با تغییر ذائقه ملتی، فرهنگ و کالاهای اقتصادی خود را به فروش برسانند شناسایی کرده و در قالب مستندی برای مردم افشا کنیم که میتواند برای آنها جذاب باشد.
رجبینیا راهکار سوم را ارایه آسیبهای برنامههای ماهواره و چالشهایی که فراروی زندگی فردی و اجتماعی قرار دارد، عنوان کرد و گفت: گاهی ما ناخواسته و یا از روی غفلت سبکی را از این شبکهها بر میگیریم و میدانیم که آسیبهایی دارد اما به دنبال تغییر آن نیستیم بنابراین اگر بتوانیم به صورت مدون این آسیبها را نشان دهیم کسی دوست ندارد روح و روانش مورد خدشه قرار گیرد و این میتواند هشداری برای خانوادهها باشد.
این استاد علوم تربیتی حوزه و دانشگاه در توضیح راهکار چهارم نیز تصریح کرد: باید شبکههای تلویزیونی و شبکههای کابلی ایرانی اسلامی را در مقابل این شبکهها تقویت کنیم که این کار میتواند پیوند جدیدی بین خانوادهها، افراد و آحاد جامعه ایجاد کند، به ویژه اینکه بتوانیم آداب و رسوم و مناسبتهای محلی و ملی را در شبکههای منطقهای و استانی مطرح کنیم و به یقین این شبکهها میتواند در حفظ و حراست در سبک زندگی ارزشی که آرامش را برای آحاد جامعه و استحکام را برای خانوادهها به ارمغان میآورد موثر باشد.