جمهوري آذربايجان بزرگترين كشور قفقاز كه در گذرگاه اروپا و آسياي جنوب غربي و در كنار درياي خزر قرار دارد، از جمله جمهوري هاي به جاي مانده از دوران اتحاد جماهير شوروي است كه در يك دهه اخير همزمان با ثبات سياسي و با افزايش قيمت نفت در جهان، جهش اقتصادي را نيز تجربه كرده است. در سال هاي اخير و به ويژه با روي كار آمدن حيدر علي اف (۱۹۹۳- ۲۰۰۳) و سپس فرزند وي الهام علي اف (۲۰۰۳- تاكنون) رشد اقتصادي و اقدامات دولت هاي علي اف باعث شده تا فضاي سياسي اين كشور نيز ثبات بيشتري پيدا كند. هرچند در اين ميان گروه ها و احزابي هنوز در اين كشور وجود دارند كه بعنوان اپوزيسيون شناخته مي شوند اما در زمان حاضر حزب آذربايجان نوين به رهبري الهام علي اف قدرتمند ترين حزب در اين جمهوري محسوب مي شود، به طوري كه در انتخابات پارلماني سال ۲۰۱۰ نيز توانست بيشترين كرسي را در پارلمان اين كشور كسب كند.
نوع حكومت جمهوري آذربايجان پس از استقلال از اتحاد جماهير شوروي در سال۱۹۹۱، جمهوري پارلماني چند حزبي با يك مجلس قانونگذاري است.
در جديدترين تحول در اين كشور قفقاز جنوبي، روز چهارشنبه هفدهم مهر با حضور ۱۰ كانديداي رياست جمهوري يعني الهام علي اف رييس جمهوري فعلي و رييس حزب آذربايجان نوين، جميل حسنلي نامزد ائتلاف شوراي ملي نيروهاي دموكراتيك، زاهد اروج نماينده مجلس و طرفدار حزب حاكم، حافظ حاجي اف رييس حزب مساوات معاصر و طرفدار حزب حاكم، قدرت حسنقلي اف نماينده مجلس و رييس حزب جبهه خلق به اصطلاح آذربايجان واحد، فرج قلي اف نماينده مجلس و رييس حزب رستاخيز ملي، اقبال آقازاده نماينده مجلس و رييس حزب اميد، الياس اسماعيل اف نماينده مستقل مجلس و رييس حزب عدالت، آرازعليزاده رييس حزب سوسيال دموكرات و سردار جلال اوغلو رييس حزب دموكرات برگزار گرديد كه در نهايت، الهام علي اف رييس جمهور فعلي و نامزد حزب آذربايجان نوين با ۸۴.۷ درصد آرا پيروز انتخابات اعلام شد. به گزارش خبرگزاري آپا و به نقل از كميسيون مركزي انتخابات جمهوري آذربايجان، نتايج شمارش ۷۵ درصد آرا انتخابات رياست جمهوري اين كشور نشان مي دهد الهام علي اف با ۸۴.۷ درصد آرا، پيروز شده است. جميل حسنلي نامزد جناح اپوزيسيون تنها موفق به كسب ۵.۲ درصد آرا شده است. اين در حالي است كه حسنلي پس از اعلام نتايج انتخابات، برگزاركنندگان آن را به تخلف انتخاباتي متهم كرده است. نتيجه نهايي انتخابات بيست و سوم مهر (۱۵ اكتبر)، سه روز ديگر اعلام خواهد شد و نامزدها ميتوانند شكايتهاي خود از تخلفات انتخاباتي را تا سه روز آينده به كميسيون انتخابات اعلام كنند.
انتخابات پيشين در سال ۲۰۰۸ برگزار شد و الهام علي اف از حزب آذربايجان نوين با اختلاف راي زيادي نسبت به ساير نامزدها به پيروزي رسيد.
الهام علي اف كه از سال ۲۰۰۳ ميلادي تاكنون به صورت پيوسته دو دوره عهده دار سمت رياست جمهوري اين كشور حوزه قفقازجنوبي بوده است، بار ديگر براي تصدي سمت رياست جمهوري، براي سومين دوره متوالي در انتخابات رياست جمهوري آذربايجان پيروز شد. رييس جمهور فعلي جمهوري آذربايجان فرزند حيدر علياف رييس جمهور پيشين است و از اكتبر ۲۰۰۳ قدرت را در دست گرفته است. علياف دكتراي تاريخ دارد و در دانشگاه دولتي مسكو در رشته? روابط بينالملل هم تحصيل كرده است. پيش از وي و از زمان استقلال اين جمهوري به ترتيب مي توان به اياز مطلباف بين سال هاي ۱۹۹۱-۱۹۹۲، ابوالفضل ايلچيبيگ بين سال هاي ۱۹۹۲-۱۹۹۳ و حيدر علياف بين سال هاي ۱۹۹۳-۱۹۹۸ و ۱۹۹۸-۲۰۰۳ اشاره كرد.
در قانون اساسي جمهوري آذربايجان تا سال ۲۰۰۹، انتخابات رياست جمهوري پنج سال يك بار و تنها براي دو دوره تعريف شده بود اما در سال ۲۰۰۹ با انجام اصلاحات و ايجاد تغييراتي با برداشتن اين بند از قانون اساسي اين كشور راه براي حضور دوباره شخص الهام علي اف در راس قدرت هموار شد.
انتخابات رياست جمهوري در جمهوري آذربايجان بدليل دارا بودن شرايط ويژه اين جمهوري قفقاز جنوبي از اهميت بسزايي برخوردار است. جمهوري آذربايجان با برخورداري از ويژگيهاي ژئوپوليتيكي بخصوص از اهميت ويژهاي در مناسبات منطقهاي و جهاني برخوردار است، خصوصياتي همچون برخورداري از منابع غني نفت و گاز، مجاورت با دريايخزر، همسايگي با ايران و روسيه را ميتوان مهمترين ويژگي هاي اين جمهوري دانست كه همواره انتخبات اين كشور براي همسايگان و قدرتهاي منطقهاي و جهاني از اهميت بالايي برخوردار بوده است و از آنجايي كه مقام رياستجمهوري در اين كشور از قدرت بالايي در تعيين سياستهاي كلي و راهبردهاي سياستخارجي و تنظيم روابط خارجي برخوردار است ميتوان گفت با انجام انتخابات رياستجمهوري و انتخاب شخص رييس جمهور تا حدود زيادي رويكردهايي كه در سياستهاي داخلي و خارجي و بهخصوص منطقهاي اين كشور اتخاذ ميشود، مشخص مي شود.
**دلايل انتخاب علي اف
-------------------------
الهام علي كه از سال ۲۰۰۳ تاكنون زمام حكومت جمهوري آذربايجان را در دست داشته به دلايل مختلفي از محبوبيت كافي برخوردار است. اگر از حاكميت به ارث برده و وجهه بالاي حيدر علي اف بعنوان رهبر ملي جمهوري آذربايجان بگذريم، مهمترين دليل را شايد بتوان كارنامه اقتصادي الهام علي اف نام برد چراكه در ۱۰ سال حاكميت حزب حاكم يعني آذربايجان نوين و الهام علياف، توليد ناخالص داخلي آذربايجان بيش از سه برابر افزايش يافته و مهمتر آنكه در اين مدت تورم در اين كشور كاهش قابل توجهي داشته است.
جمهوري آذربايجان در مقايسه با جمهوري هاي تازه استقلال يافته اطراف خود در اثر بهره برداري از منابع نفتي و سرمايه گذاري پس از استقلال توسعه بيشتري پيدا كردهاست. با تكميل خط لوله باكو-تفليس-جيهان رشد توليد ناخالص داخلي اين كشور در سه ماهه اول سال ۲۰۰۷ به ۴۱?۷? رسيد و رتبه نخست جهان از اين لحاظ را كسب كرد. با وجود اين بعد از استقلال اين كشور، تورم فزاينده ناشي از آثار جنگ قرهباغ، همراه با سياستهاي آزادسازي قيمتها و خصوصي سازي اقتصاد موجب شد كه مردم جمهوري آذربايجان زير فشارهاي شديد اقتصادي قرار گيرند، ولي از سال ۱۹۹۶، افزايش درآمدهاي حاصل از قراردادهاي نفتي بينالمللي، روند رو به رشد سرمايهگذاري خارجي، اعتبارات صندوق بينالمللي پول و بانك جهاني و مساعدت كشورهاي اروپايي موجب شد تا اقتصاد نابسامان اين كشور كمي رو به بهبود گذارد.
**جمع بندي
--------------
جمهوري آذربايجان را شايد بتوان مهمترين كشور منطقه قفقاز خواند چراكه اين كشور در يك دهه اخير با بهره برداري از منابع انرژي خود و مناسبات با قدرت هاي بزرگ و برقراري روابط گسترده با ديگر كشورها اهميت خود را باز يافته است. به نظر مي رسد كه شايد بتوان يكي از دلايل مهم اين اهميت ژئواكونوميكي را در ثبات سياسي اين كشور دانست. الهام علي اف بعنوان ريييس جمهوري آذربايجان براي دو دوره متوالي يعني از سال ۲۰۰۳، رهبري اين كشور را در دست داشته و حال با برگزاري انتخابات روز چهارشنبه هفدهم مهر ماه و نتايج آن، براي سومين بار نيز اين رهبري را تداوم خواهد بخشيد. براين مبنا ثبات سياسي اين كشور را مي توان يكي از عوامل ثبات اقتصادي دانست.
اما اين جمهوري با چالش بسيار بزرگي در سياست خارجي و امنيتي خود يعني بحران قره باغ مواجه است كه هنوز رهبران جديد اين كشور نيز هنوز نتوانسته اند در ۱۰ سال اخير موفق به حل آن گردند. بحران قره باغ كه بزرگترين و پابرجاترين بحران به جا مانده پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در منطقه قفقاز است، از سال ۱۹۹۰ با جنگ ميان جمهوري آذربايجان و ارمنستان آغاز شده و در سال ۱۹۹۴ با آتش بس موقت تا به امروز تداوم يافته است.
در نهايت، با انتخاب الهام علي اف به رياست جمهوري آذربايجان ما شاهد تغييرات گسترده در سياست هاي اين كشور نخواهيم بود و به نظر مي رسد در حوزه سياست خارجي، سياست گسترش روابط اقتصادي به ويژه در حوزه انرژي دنبال خواهد شد و حتي جمهوري آذربايجان تلاش خواهد كرد تا ديپلماسي لوله هاي نفتي خود را كه براي سال هاي متمادي برنامه ريزي كرده، همچنان ادامه دهد.
از سهراب انعامي
نوع حكومت جمهوري آذربايجان پس از استقلال از اتحاد جماهير شوروي در سال۱۹۹۱، جمهوري پارلماني چند حزبي با يك مجلس قانونگذاري است.
در جديدترين تحول در اين كشور قفقاز جنوبي، روز چهارشنبه هفدهم مهر با حضور ۱۰ كانديداي رياست جمهوري يعني الهام علي اف رييس جمهوري فعلي و رييس حزب آذربايجان نوين، جميل حسنلي نامزد ائتلاف شوراي ملي نيروهاي دموكراتيك، زاهد اروج نماينده مجلس و طرفدار حزب حاكم، حافظ حاجي اف رييس حزب مساوات معاصر و طرفدار حزب حاكم، قدرت حسنقلي اف نماينده مجلس و رييس حزب جبهه خلق به اصطلاح آذربايجان واحد، فرج قلي اف نماينده مجلس و رييس حزب رستاخيز ملي، اقبال آقازاده نماينده مجلس و رييس حزب اميد، الياس اسماعيل اف نماينده مستقل مجلس و رييس حزب عدالت، آرازعليزاده رييس حزب سوسيال دموكرات و سردار جلال اوغلو رييس حزب دموكرات برگزار گرديد كه در نهايت، الهام علي اف رييس جمهور فعلي و نامزد حزب آذربايجان نوين با ۸۴.۷ درصد آرا پيروز انتخابات اعلام شد. به گزارش خبرگزاري آپا و به نقل از كميسيون مركزي انتخابات جمهوري آذربايجان، نتايج شمارش ۷۵ درصد آرا انتخابات رياست جمهوري اين كشور نشان مي دهد الهام علي اف با ۸۴.۷ درصد آرا، پيروز شده است. جميل حسنلي نامزد جناح اپوزيسيون تنها موفق به كسب ۵.۲ درصد آرا شده است. اين در حالي است كه حسنلي پس از اعلام نتايج انتخابات، برگزاركنندگان آن را به تخلف انتخاباتي متهم كرده است. نتيجه نهايي انتخابات بيست و سوم مهر (۱۵ اكتبر)، سه روز ديگر اعلام خواهد شد و نامزدها ميتوانند شكايتهاي خود از تخلفات انتخاباتي را تا سه روز آينده به كميسيون انتخابات اعلام كنند.
انتخابات پيشين در سال ۲۰۰۸ برگزار شد و الهام علي اف از حزب آذربايجان نوين با اختلاف راي زيادي نسبت به ساير نامزدها به پيروزي رسيد.
الهام علي اف كه از سال ۲۰۰۳ ميلادي تاكنون به صورت پيوسته دو دوره عهده دار سمت رياست جمهوري اين كشور حوزه قفقازجنوبي بوده است، بار ديگر براي تصدي سمت رياست جمهوري، براي سومين دوره متوالي در انتخابات رياست جمهوري آذربايجان پيروز شد. رييس جمهور فعلي جمهوري آذربايجان فرزند حيدر علياف رييس جمهور پيشين است و از اكتبر ۲۰۰۳ قدرت را در دست گرفته است. علياف دكتراي تاريخ دارد و در دانشگاه دولتي مسكو در رشته? روابط بينالملل هم تحصيل كرده است. پيش از وي و از زمان استقلال اين جمهوري به ترتيب مي توان به اياز مطلباف بين سال هاي ۱۹۹۱-۱۹۹۲، ابوالفضل ايلچيبيگ بين سال هاي ۱۹۹۲-۱۹۹۳ و حيدر علياف بين سال هاي ۱۹۹۳-۱۹۹۸ و ۱۹۹۸-۲۰۰۳ اشاره كرد.
در قانون اساسي جمهوري آذربايجان تا سال ۲۰۰۹، انتخابات رياست جمهوري پنج سال يك بار و تنها براي دو دوره تعريف شده بود اما در سال ۲۰۰۹ با انجام اصلاحات و ايجاد تغييراتي با برداشتن اين بند از قانون اساسي اين كشور راه براي حضور دوباره شخص الهام علي اف در راس قدرت هموار شد.
انتخابات رياست جمهوري در جمهوري آذربايجان بدليل دارا بودن شرايط ويژه اين جمهوري قفقاز جنوبي از اهميت بسزايي برخوردار است. جمهوري آذربايجان با برخورداري از ويژگيهاي ژئوپوليتيكي بخصوص از اهميت ويژهاي در مناسبات منطقهاي و جهاني برخوردار است، خصوصياتي همچون برخورداري از منابع غني نفت و گاز، مجاورت با دريايخزر، همسايگي با ايران و روسيه را ميتوان مهمترين ويژگي هاي اين جمهوري دانست كه همواره انتخبات اين كشور براي همسايگان و قدرتهاي منطقهاي و جهاني از اهميت بالايي برخوردار بوده است و از آنجايي كه مقام رياستجمهوري در اين كشور از قدرت بالايي در تعيين سياستهاي كلي و راهبردهاي سياستخارجي و تنظيم روابط خارجي برخوردار است ميتوان گفت با انجام انتخابات رياستجمهوري و انتخاب شخص رييس جمهور تا حدود زيادي رويكردهايي كه در سياستهاي داخلي و خارجي و بهخصوص منطقهاي اين كشور اتخاذ ميشود، مشخص مي شود.
**دلايل انتخاب علي اف
-------------------------
الهام علي كه از سال ۲۰۰۳ تاكنون زمام حكومت جمهوري آذربايجان را در دست داشته به دلايل مختلفي از محبوبيت كافي برخوردار است. اگر از حاكميت به ارث برده و وجهه بالاي حيدر علي اف بعنوان رهبر ملي جمهوري آذربايجان بگذريم، مهمترين دليل را شايد بتوان كارنامه اقتصادي الهام علي اف نام برد چراكه در ۱۰ سال حاكميت حزب حاكم يعني آذربايجان نوين و الهام علياف، توليد ناخالص داخلي آذربايجان بيش از سه برابر افزايش يافته و مهمتر آنكه در اين مدت تورم در اين كشور كاهش قابل توجهي داشته است.
جمهوري آذربايجان در مقايسه با جمهوري هاي تازه استقلال يافته اطراف خود در اثر بهره برداري از منابع نفتي و سرمايه گذاري پس از استقلال توسعه بيشتري پيدا كردهاست. با تكميل خط لوله باكو-تفليس-جيهان رشد توليد ناخالص داخلي اين كشور در سه ماهه اول سال ۲۰۰۷ به ۴۱?۷? رسيد و رتبه نخست جهان از اين لحاظ را كسب كرد. با وجود اين بعد از استقلال اين كشور، تورم فزاينده ناشي از آثار جنگ قرهباغ، همراه با سياستهاي آزادسازي قيمتها و خصوصي سازي اقتصاد موجب شد كه مردم جمهوري آذربايجان زير فشارهاي شديد اقتصادي قرار گيرند، ولي از سال ۱۹۹۶، افزايش درآمدهاي حاصل از قراردادهاي نفتي بينالمللي، روند رو به رشد سرمايهگذاري خارجي، اعتبارات صندوق بينالمللي پول و بانك جهاني و مساعدت كشورهاي اروپايي موجب شد تا اقتصاد نابسامان اين كشور كمي رو به بهبود گذارد.
**جمع بندي
--------------
جمهوري آذربايجان را شايد بتوان مهمترين كشور منطقه قفقاز خواند چراكه اين كشور در يك دهه اخير با بهره برداري از منابع انرژي خود و مناسبات با قدرت هاي بزرگ و برقراري روابط گسترده با ديگر كشورها اهميت خود را باز يافته است. به نظر مي رسد كه شايد بتوان يكي از دلايل مهم اين اهميت ژئواكونوميكي را در ثبات سياسي اين كشور دانست. الهام علي اف بعنوان ريييس جمهوري آذربايجان براي دو دوره متوالي يعني از سال ۲۰۰۳، رهبري اين كشور را در دست داشته و حال با برگزاري انتخابات روز چهارشنبه هفدهم مهر ماه و نتايج آن، براي سومين بار نيز اين رهبري را تداوم خواهد بخشيد. براين مبنا ثبات سياسي اين كشور را مي توان يكي از عوامل ثبات اقتصادي دانست.
اما اين جمهوري با چالش بسيار بزرگي در سياست خارجي و امنيتي خود يعني بحران قره باغ مواجه است كه هنوز رهبران جديد اين كشور نيز هنوز نتوانسته اند در ۱۰ سال اخير موفق به حل آن گردند. بحران قره باغ كه بزرگترين و پابرجاترين بحران به جا مانده پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در منطقه قفقاز است، از سال ۱۹۹۰ با جنگ ميان جمهوري آذربايجان و ارمنستان آغاز شده و در سال ۱۹۹۴ با آتش بس موقت تا به امروز تداوم يافته است.
در نهايت، با انتخاب الهام علي اف به رياست جمهوري آذربايجان ما شاهد تغييرات گسترده در سياست هاي اين كشور نخواهيم بود و به نظر مي رسد در حوزه سياست خارجي، سياست گسترش روابط اقتصادي به ويژه در حوزه انرژي دنبال خواهد شد و حتي جمهوري آذربايجان تلاش خواهد كرد تا ديپلماسي لوله هاي نفتي خود را كه براي سال هاي متمادي برنامه ريزي كرده، همچنان ادامه دهد.
از سهراب انعامي