به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه کویر، تعزیه هنری است بومی و ارزشی دینی که با باورهای مردمی گره خورده است، کرمان از جمله استانهایی است که با اهتمام ورزیدن به آموزش گامهای بسیار مؤثری برای پویا ماندن تعزیه برداشته و به شکلی جدی به این هنر مذهبی در ایران پرداخته است.
تلاشهایی که در این استان برای هنر تعزیه صورت گرفته بیش از پیش توانسته به این هنر رونق بخشد و با حمایت معنوی گروههای تعزیه در استان کرمان، گروههای جوان بیش از گذشته برای قدم نهادن به این عرصه تشویق شدهاند و امروز شاهد نتایج آن «خانه تعزیه کرمان» هستیم.
«خانه تعزیه کرمان» با دوهزار متر مربع مساحت، تنها مکانی است که به همت حوزه هنری کرمان به فضایی دائمی برای تعزیه اختصاص داده شده است.
گره خوردن تعزیه در باور دینی کرمانیها
"عباس سالاری"، رییس حوزه هنری و موسس تعزیه خانه کرمان به ایسنا میگوید: هنر تعزیه به عنوان یکی از اصلیترین و مهمترین گونههای هنرهای نمایشی و مرتبط با عزاداری در کشور بشمار میآید.
وی ادامه میدهد: تعزیه دارای خاستگاه ایرانی و برخاسته از سنتها و اعتقادات دینی و مذهبی مردم است، هنر تعزیه خوانی، نوعی اقامه عزاداری برای ائمه اطهار(س) است که سبب منزلت و تقرب به سوی خداوند میشود.
رئیس حوزه هنری کرمان میافزاید: تعزیه یک هنر آیینی و مقدس است و همه رشتههای هنری را از جمله هنرهای نمایشی، خوشنویسی، موسیقی و مجموعه هنرهای تجسمی را در درون خود جای داده است.
سالاری با بیان اینکه مفتخریم که صاحب یک هنر کاملاً ایرانی و اسلامی به نام تعزیه در دنیا هستیم، میافزاید: اجرای هنر تعزیه بسیار در کشور گسترش و تعمیم یافته است و در این میان گسترش تعزیه در کرمان به قدری اتفاق افتاده که بین ایام عزای محرم که اوج برگزاری مراسم تعزیه است تا سایر ایام عزای اهل بیت (ع) تفاوتی احساس نمیشود.
وی ادامه میدهد: بسیاری از موسیقیدانان مطرح کشور معتقد هستند که اگر موسیقی اصیل ایرانی تا کنون حفظ شده و هنوز وجود دارد، مدیون تعزیه است.
رئیس شورای تعزیه استان کرمان با بیان اینکه هنر اسلامی تعزیه، سینه به سینه و با حمایت کاملا مردمی حفظ شده است، میگوید: مردم با حضور بسیار با شکوهی از مجالس تعزیه استقبال میکنند که نشانگرعزت و شکوه این هنر کاملاً اسلامی است.
منطقه چترود خاستگاههای تعزیه در استان کرمان
وی ظرفیت این هنر در استان کرمان را بسیار مطلوب عنوان میکند و ادامه میدهد: تقاضاهای زیادی از استانهای دیگر کشور برای اجرای تعزیه استان کرمان در سایر استانها وجود دارد.
سالاری میگوید: منطقه چترود و روستای دهزیار از خاستگاههای تعزیه در استان کرمان به شمار میروند و نمیتوان از تعزیه کرمان نام برد، اما اشارهای به اجرای خوب گروههای تعزیه منطقه چترود نداشت.
و اما پارکهای شهر کرمان در ماه محرم میزبان مراسم معنوی تعزیه خواهند بود، رئیس حوزه هنری استان کرمان در این خصوص میگوید: ۱۲ مجلس تعزیه به کوشش شهرداری کرمان در محل پارک مطهری، ۱۰ مجلس تعزیه در محل پارک نماز و ۱۰ مجلس تعزیه در پارک بهشت کرمان اجرا میشود.
سالاری میافزاید: با رسیدن ماه محرم، فضای هنری نیز تغییر کرده و نوع آثار متفاوت میشود و ما از آغاز این ماه اجراهای متفاوت از تعزیه را شاهد هستیم.
سالاری با بیان اینکه 12 مجلس تعزیه توسط گروه فاطمیه از اول تا 12 ماه محرم در پارک مطهری کرمان اجرا میشود، میگوید : از اول تا 12 ماه محرم به ترتیب مجالس تعزیه جنگ احد، مقام مادر، اربعه، شهادت موسی بن جعفر (ع)، مسلم بن عقیل، حر بن یزیدریاحی، حضرت علیاکبر (ع)، حضرت قاسم (ع)، حضرت عباس (ع)، عاشورا، غارت خیمهها و بازار شام در پارک مطهری اجرا میشوند.
اجرای 77 مجلس تعزیه در دهه نخست ماه محرمالحرام
وی میگوید: ۷۷ مجلس تعزیه توسط هنرمندان کرمانی طی دهه نخست ماه محرم الحرام در کرمان اجرا میشود.
رئیس حوزه هنری استان کرمان از اجرای ۱۲ مجلس تعزیه در تکیه علی اصغر هوتک، ۱۱ مجلس تعزیه در حسینیه امیرالمومنین(ع) زنگی آباد و ۹ مجلس تعزیه در محیآباد خبر میدهد و میافزاید: همچنین شاهد اجرای پنج مجلس تعزیه در ده زیار، دو مجلس تعزیه در کهنوج معزآباد، دو مجلس تعزیه در خیابان شهید ایرانمنش و دو مجلس تعزیه هم در خیابان اسدآبادی در دهه نخست محرم هستیم.
موسس تعزیه خانه کرمان مهمترین برنامههای این مرکز عاشورایی را اجرای تعزیه عاشورا در صبح عاشورا، برگزاری ششمین همایش بوم سرخ و ویژه برنامه شام غریبان ذکر میکند و ادامه میدهد: عرضه آلبوم نفیس خطبهخوان رستاخیز که از تولیدات واحد موسیقی حوزه هنری کرمان است، در آستانه ماه محرم در سراسر کشور آغاز شده است و پیش بینی میشود در ایام پایانی ماه محرم به نشر دوم برسد.
وی ادامه میدهد: مجالس تعزیه فوق برنامههای شهرستان کرمان است و در سایر نقاط استان کرمان هم علاوه بر اجرای تعزیه توسط گروههای استانی، چند گروه تعزیه از استانهای مرکزی و اصفهان به اجرای تعزیه میپردازند.
سالاری میافزاید: گروههای فاطمیه زنگی آباد، سیدالشهدا زنگی آباد، سیدالشهدا محی آباد، علی اصغر هوتک، کهنوج معزآباد، محبان قائم (عج) کرمان و ابوالفضل ده زیار اجرای مجالس تعزیه در شهرستان کرمان را برعهده دارند.
سالاری در خصوص هفتمین سوگواره عاشورایی بوم سرخ در تعزیهخانه کرمان نیز میگوید: همه ساله در ایام تاسوعا و عاشورای حسینی، سوگواری هیئتهای عزاداری و اجرای مجالس تعزیه در تعزیه خانه کرمان، هنرمندان نقاش، عکاس و خوشنویس گردهم می آیند و آثاری با موضوع حماسه عاشورا خلق میکنند.
وی میافزاید: علاقمندان برای نام نویسی در این همایش میتوانند تا پایان وقت اداری دوشنبه 20 آبان به حوزه هنری استان کرمان واقع درخیابان امام خمینی(ره)، کوچه شماره 8، واحد هنرهای تجسمی مراجعه کنند یا با شماره 2262670 داخلی 119 تماس بگیرند.
دنیایی از زیبایی در اجرای تعزیه وجود دارد
یکی از هنرمندان عرصه تعزیه در استان کرمان نیز به ایسنا میگوید: تعزیه نمایشی منظوم به اشعار و برگرفته از عزاداری امام حسین (ع) و واقعه عاشوراست و اجرای آن تکرار شعار عاشورا، کربلا و بخشی از هویت کشور ایران محسوب میشود.
" هوشنگ انکوتی" ادامه میدهد: تعزیه بهترین وسیله برای برقرار کردن ارتباط با اتفاقات مذهبی به ویژه عاشورا است به طوری که مخاطب تعزیه در هنگام اجرای مجلس تعزیه غرق در تعزیه میشود و یک اجرای خوب میتواند مخاطب را از همه متعلقات درونی افراد جدا کند.
سرپرست گروه تعزیه دهزیار میافزاید: تعزیه یکی از هنرهای بومی و ایرانی است که قابلیتهای زیادی در نشان دادن وقایع مذهبی دارد و اساس آن نسخههایی است که توسط تعزیه نویسان نوشته میشده و تعزیه خوان آن را میخواند.
انکوتی با بیان اینکه شبیهخوانی را با اعتقاد قلبی انجام میدهم، میگوید: برکات زیادی را از این بابت در زندگی فردی و اجتماعیام مشاهده کردهام.
وی ادامه میدهد: دنیایی از زیبایی در اجرای تعزیه وجود دارد که در هیچ هنری این زیباییها با هم احساس نمیشود.
سرپرست گروه تعزیه دهزیار ادامه میدهد: قبل از این اجرای تعزیه در استان به ایام محرم و به ویژه روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی معطوف میشد، اما در حال حاضر گروههای تعزیه استان در همه مناسبتهای مذهبی شبیهخوانی میکنند.
انکوتی میگوید: اگر بخواهیم هویت و سابقه نمایشی خود را به جهان عرضه کنیم، باید بر تعزیه تکیه کنیم و به آن ببالیم.
وی میگوید: ما کرمانیها هر چند در هنر تعزیه دارای سابقه طولانی هستیم، اما تا سال 70 به نظر میرسید این هنر در کرمان دچار افت شدید شده است، اما در این ایام با همت حوزه هنری استان کرمان تعزیه بار دیگر در استان ساماندهی شد و جانی دوباره گرفت و امروز رتبههای برتر تعزیه کشور متعلق به تعزیه خوانان کرمان است.
سرپرست گروه تعزیه دهزیار میگوید: حوزه هنری کرمان برای توسعه این هنر و همچنین ایجاد زیر ساختهای لازم علاوه بر ساماندهی گروههای تعزیهخوانی کرمان اقدام به راهاندازی نخستین فضای تخصصی تعزیه خوانی در کشور کرد، فضایی معادل دو هزار مترمربع به این امر اختصاص یافته است و هفت هزار کرمانی برای دیدن تعزیههای برتر در این مکان در روزهای عاشورا و تاسوعا جمع میشوند.
رونق تعزیهخوانی در حال حاضر بیشتر از گذشته است و تعزیه خوانها فعالیت خود را به صورت حرفهای در سطح کشور ادامه میدهند، اما به نظر میرسد حضور جوانان در تعزیه کمرنگ شده است، انکوتی در این خصوص به ایسنا میگوید: در گذشته پدر و مادرها نذرهایی برای حضور فرزندان خود در تعزیه و ایفای نقشهایی چون فرزندان مسلم، سکینه، حضرت قاسم و... انجام میدادند، اما در حال حاضر این اتفاق نمیافتد و کودکان با وجود تکنولوژیهای مختلف از جمله کامپیوتر و اینترنت و... کمتر به نمایش تعزیه رغبت نشان میدهند و در واقع تعزیه برای آنها جلوه چندانی ندارد.
وی میافزاید: تعزیه یک هنر آیینی سنتی و عمومی است و فرهنگ و آیین عاشورایی را ترویج داده و منتقل میکند، اما زمانی که تعزیه و موسیقی آن از صدا و سیما پخش نمیشود و تبلیغاتی صورت نمیگیرد، کودکان و نوجوانان با این هنر آیینی آشنا نمیشوند و تمایلی برای حضور در این محافل ندارند.
این هنرمند عرصه تعزیه میگوید: دانشگاهیان باید تعزیه را دررشتههای دانشگاهی بگنجانند، لازم است که نسبت به ایجاد پژوهشگاه تعزیه، آموزشگاه تعزیه و ایجاد مکانهای ویژه تعزیه همت شود و حتی در رشتههای دانشگاهی نیز به اهمیت آن پرداخته شود.
وی ادامه میدهد: باید هنرمندان جوان را در جهت حفظ این نوع از نمایشها تربیت کرده و آموزش داد، بهترین راه در جهت حفظ نمایشهایی چون تعزیه و شبیه خوانی این است که هنرستانی در جهت آموزش اصولی و پایه برای نوجوانان تأسیس شود، از آنجا که تنها یک دوره چهار ساله در دانشگاه برای آموزش نمایشهای آیینی کافی نیست، بنابراین فکر میکنم باید این رشته در دبیرستانها به وجود آید و در دانشگاه تکمیل شود.
تعزیه ظرفیتی مهم در جذب گردشگر مذهبی است
مدیر روابط عمومی میراث فرهنگی و توسعه گردشگری استان کرمان به ایسنا میگوید: تعزیه به عنوان یکی از مهمترین ظرفیتهای ایران در راستای توسعه گردشگری مذهبی به شمار میرود.
"ابراهیمی نژاد"، میافزاید: بی شک تعزیه را تنها هنر قومی ایرانی میتوان دانست که تمام هنرها را در قالب یک نمایش آیینی در خود جای داده است.
وی ادامه میدهد: تعزیه وحدتی را بین بازیگران و بینندگان فراهم می کند و این وحدت تجلی امری قدسی را در فضایی معنوی به وجود می آورد.
ابراهیمینژاد میگوید: چنانچه تنها 10 درصد مسلمانان جهان برای تماشای تعزیه به ایران سفر کنند، خود عاملی برای توسعه گردشگری مذهبی در کشور است.
وی ادامه میدهد: از سوی دیگر در ایران علاوه بر حرم امام رضا(ع)، بارگاه حضرت معصومه(س) و شاهچراغ(ع)، امامزادههای متعددی وجود دارد و به این دلیل ایران به نسبت سایر کشورهای مسلمان از ظرفیت بالایی در حوزه گردشگری مذهبی برخوردار است.
ابراهیمینژاد میافزاید:علاوه بر وجود امامزادهها، بقاع متبرکهای در جای جای ایران وجود دارند و این فرصت خوبی برای استفاده از فضای موجود در راستای جذب گردشگری مذهبی و توسعه این حوزه از گردشگری در کشور است.
وی تعزیه را به عنوان یکی از ظرفیتهای مهم مذهبی کشور میداند و میگوید: این مراسم آئینی و مذهبی از قدمت تاریخی بالایی در کشور برخوردار است و طرفداران خاص خود را دارد، اما متاسفانه نتوانستهایم از این ظرفیت در راستای جذب گردشگر مذهبی به ویژه در ماههای محرم و صفر استفاده کنیم.
ابراهیمینژاد با بیان اینکه توسعه گردشگری مذهبی با محوریت تعزیه نیز از برنامههای در دستور کار ما به شمار میرود، اظهار کرد: علاوه بر جنبه مذهبی تعزیه که علاقهمندان خاص خود را دارد، از این آیین سنتی میتوان برای جذب گردشگران فرهنگی نیز استفاده کرد.
سابقه 300 ساله کرمانیها در اجرای تعزیه
مدیرکانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان کرمان، پژوهشی را در مورد مراسم آیینی مذهبی تعزیه از دیدگاه مردمشناسی انجام داده است و بر اساس این پژوهش میگوید: سابقه نسخههای تعزیه در این استان به 250 سال قبل باز میگردد.
" مسعود گنجعلیخانی"، میگوید: برپایی آیینهای مذهبی به ویژه هنر تعزیهخوانی که مربوط به سوگواری امام حسین(ع) و اهل بیت عصمت و طهارت(س) است، در تاریخ این سرزمین برخلاف فراز و نشیبهای متاثر از جریانات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زمان همواره مشاهده میشود.
گنجعلیخانی ادامه میدهد: اگرچه محور اساسی داستان های تعزیه واقعه کربلا بوده است، اما در واقع نزدیک به 400 عنوان قصه مستقل در تعزیه وجود دارد و علاوه بر واقعه کربلا و حوادث قبل و بعد از آن به مرور زمان داستان زندگی انبیاء، عرفا، تمثیلات، معجزات و... نیز وارد تعزیه و شبیه خوانیها شده است.
وی با بیان اینکه تعزیه سوگوارهای است همراه با هنر و در واقع تلفیقی از تئاتر و عزاداری شیعیان است، میگوید: تعزیه از حماسه کربلا نشات گرفته و ناله، گریه و فغان مردان و زنانی دلسوختهای است که از فردای عاشورا بر این فاجعه جانگداز گریستند و طی بیش از یک هزار سال معنویت و تقدس و اعتبار والای این قیام را زنده نگه داشتند.
گنجعلیخانی معتقد است: تعزیه تنها شکل ویژهای از نمایش طی تاریخ تئاتر مذهبی ایران است که مجریان آن انسانهای آگاهدل بودند که نه به قصد تفنن و سرگرمی بلکه به دلیل ادای وظیفه در طی روزهای عزای امام حسین(ع) پا به دایره نمایش گذاشتند و با تمام شوریدگی و احساس و اعتقاد به معنا و مفهوم این آیین مذهبی ابعادی چشمگیر و والا بخشیدند.
وی میافزاید: از آن جا که رکن اساسی مجالس تعزیه بر بنیاد فرهنگ عامه و بر زمینه اندیشه، احساس و اعتقادات عامه مردم کوچه بازار بنیان گرفته است و ساخت و پرداختی ساده زبان و بیانی روان و عامه فهم دارد از این رو تعزیهنامهها در زمره ادبیات عامه و در مجموع فرهنگ مردم قرار میگیرند.
به گزارش ایسنا، برگزاری عزای امام حسین (ع) مهمترین دلیل برای اجرای تعزیه و گردهمایی مردم برای تماشای آن است، در این میان جذابیت و اجرا کردن باشور و حال یک تعزیه نیز سبب باشکوهتر شدن مجلس تعزیه و آمدن سیل جمعیت مشتاق تعزیه به ویژه جوانان و نوجوانان در تکایا و محلهای اجرای تعزیه است، سابقه حدود 300 ساله کرمانیها در اجرای تعزیه و بیانگر علاقه و پشتکار مثالزدنی مردم این دیار در اجرای این نوع عزاداری و عرض ارادت به ساحت مقدس سیدالشهداء (ع) و ائمه معصوم (ع) است.
گزارش از: فرزانه لشکری، خبرنگار ایسنا، منطقه کویر