دکتر احسان شمسی گوشکی درگفتوگو با خبرنگار سرویس «سلامت» خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)در رابطه با اخلاق و تعارضات اخلاقی محتمل در علم پزشکی گفت: در اخلاق عمومی سئوالهایی مطرح میشود مثل اینکه آیا دروغ گفتن، ضرر رساندن به دیگران کار درستی است یا خیر؟! این سوالات پاسخ روشنی دارند و معمولاً جواب دادن به آنها چندان سخت نیست اما مسائلی وجود دارد که کمی قضاوت در رابطه به آنها دشوارتر است. به طور مثال کشتن فردی که در حال زجر کشیدن است از روی ترحم کار درستی یا اشتباه است؟ پاسخ به هر سئوال در حوزه اخلاق وقتی دشوارتر میشود که تعارض بین دو وظیفه اخلاقی پیش میآید. به شکل مشابه علاوه برسوالات مرسوم و عادی که در مورد بیماری و جنبههای مختلف پیشگیری، تشخیص و درمان آن در حوزه پزشکی به وجود میآید و علم پزشکی و متخصصان آن تلاش میکنند تا به آنها پاسخ دهند. در پزشکی گاهی سئوالهایی وجود دارد که تنها جنبه پزشکی ندارند و ابعاد ارزشی فلسفی و دینی پیدا میکنند. سوالهایی مثل درست یا نادرست بودن سقط جنین در شرایط مختلف که پاسخ به آن جنبههای مختلفی جز پزشکی دارند.
وی با بیان اینکه علم اخلاق پزشکی در صدد است تا به سئوالهایی پاسخ دهد که علاوه بر جنبههای پزشکی، جنبههای ارزشی و اخلاقی نیز در آن اهمیت پیدا میکند، تشریح کرد: یک بخش از این سوالات در مراحل ابتدایی حیات مطرح میشود. به طور مثال ؛ آیا میتوانیم با انواع روشهای کمک باروری به افراد نابارورکمک کنیم تا صاحب فرزند شوند؟ آیا استفاده از گامت شخص ثالث برای کمک به باروری کار درستی است یا خیر؟ استفاده از رحم یک زن دیگر برای نگه داشتن جنین زنی که رحمش مشکل دارد درست است یا خیر؟ و آیا میتوان به صاحب رحم پول پرداخت کرد؟
این متخصص اخلاق پزشکی افزود: بخش دیگر سوالات مربوط به اخلاق پزشکی شامل سوالاتی میشود که در طول دوران حیات برای افراد به وجود میآید که اغلب آنها به ارتباط پزشک و بیمار میپردازند. در مراحل پایان حیات نیز سئوالات جدی مطرح میشود مثل اینکه آیا میتوانیم و یا لازم است که به فردی که بیماری صعبالعلاج دارد، در مورد بیماریاش واقعیت را بگوییم یا نه؟ چه تعریفی از مرگ قابل قبول است و چه زمانی میتوان اقدامات درمانی را برای افرادی که در مراحل نهایی یک بیماری کشنده و برگشت ناپذیر است، قطع کرد؟
دبیر انجمن علمی حقوق پزشکی ایران در رابطه با استقلال بیمار گفت: اولین اصل پذیرفته شده در اخلاق پزشکی، احترام به استقلال بیمار در تصمیمگیری است یعنی پزشک باید به خودمختاری، استقلال رای و شان انسانی بیمار احترام بگذارد که لازمه آن گرفتن رضایت آگاهانه برای هر اقدام درمانی است. به طور مثال گزینههای مختلف درمانی و شرایط مختلف آن را برای بیمار شرح داده، عوارض و هزینهها و فواید روشهای درمانی را تشریح کنند تا بیمار با توجه به شرایط خود و به صورت داوطلبانه و آگاهانه روش درمانی خود را از میان روشهای پیشنهادی پزشک انتخاب کند.
دبیر انجمن علمی حقوق پزشکی ایران رفع سوء تفاهمهای موجود بین مردم و جامعه پزشکی را با اهمیت دانست واظهار کرد: این موضوع به هر دو سوی این رابطه آسیب میزند و این نظام سلامت و مراکز و مؤسسات درمانی هستند که باید به عنوان واسطه این ارتباط نقش خود را بهتر ایفا کند.
دکتر شمسی گوشکی افزود: به نظر میرسد که یکی از ریشهایترین مشکلات سهم پایین حوزه سلامت از تولید ناخالص داخلی یا GDP است که در حال حاضر حدود چهار درصد است در حالی که ۹ سال قبل این سهم ۵. ۵ درصدی بود و این نشان دهنده این واقعیت است که میزان هزینه پرداخت شده برای کل کالا و خدماتی که در حوزه سلامت گردش دارد بسیار کمتر از استانداردهای کشورهای پیشرفته است در حالی که انتظار از نظام سلامت ارائه خدمات با استانداردهای علمی و اخلاقی جهانی است که توقع نابجایی است و اگر هم در مواردی رشد و استاندارد بالایی را در موضوعات پزشکی در کشور شاهدیم مدیون زحمات و ایثار بدون چشم داشت برخی افراد است.
وی در رابطه با سهم استاندارد نظام سلامت در کشورهای پیشرفته اظهار کرد: برای مثال سهم حوزه سلامت از GDP در آمریکا ۱۷ درصد است و در سوئیس حدود ۱۲ و ترکیه بیش از ۹ درصد است.
دبیر انجمن علمی حقوق پزشکی ایران پایین بودن سهم حوزه سلامت از تولید ناخالص داخلی را نیز به نوعی ریشه در بیاعتمادی جامعه به نظام سلامت دانست و گفت : سیاست گذاران و کسانی که تخصیص منابع مالی کشور را در نهادهایی مانند مجلس و دولت بر عهده دارند نیزبه نوعی منعکس کننده نظرات مردم جامعه هستند. بدیهی است که این نگرش منفی میتواند آسیبی جدی به نظام سلامت وارد کند در حالی که اگر نظام سلامت به صورت ساختاری رابطه خوبی با جامعه داشته باشد و به این نگاه آمیخته با سوء تفاهم دامن نزند این گونه آسیبها به پیکره نظام سلامت وارد نمیشود.
وی با اشاره به اینکه در طول تاریخ رابطه پزشک و بیمار یک رابطه معنوی و اخلاقی بوده و پزشکان موقعیت ویژهای داشتهاند، بیان کرد: به دلیل گستردگی علم پزشکی امروزه برخلاف گذشته که افراد به صورت موردی به پزشک مراجعه میکردند رابطه پزشک و بیمار بسیار زیاد و در عین حال پیچیده شده است، مثلاً حتی بچه قبل از تولد با پزشک ارتباط برقرار میکند و از همین رو است که در دنیا برای این رابطهٔ پیچیده ساز و کارهای مشخص، علمی و متناسب با شرایط فوق درنظر گرفته شده است ونهادها و موسسات درمانی و کلینیکها به عنوان سیستمهای حد واسط کمک میکنند که ارتباط بین پزشک و بیمار تنظیم شود.
دکتر احسان شمسی گوشکی در خصوص نقش سازمانهای بیمه گر ادامه داد: ماهیت نقش بیمههای درمانی این است که ارتباط مالی پزشک و بیمار را به حداقل برسانند. در تمام کشورهای پیشرفته دنیا سیستمهای بیمه پیشرفتهای وجود دارد و تقریباً تمام مردم را تحت پوشش درمانی قرار میدهند. حتی در آمریکا که از نظر نحوه پوشش بیمه به دولت آن انتقاد میشود سیستمی به نام aid Medic وجود دارد که کلیه خدمات پزشکی معلولین و افراد از کارافتاده را به صورت کاملا رایگان پوشش میدهد و سیستمی دیگری نیز با عنوانmedicareوجود دارد که با حمایت آن برای افراد بالای ۶۵ سال خدمات پزشکی رایگان ارائه میشود و مشکل عدم پوشش بیمه تنها برای آن دسته از افراد سالم وفعال جامعه که توقع میرود خود هزینه بیمه خود را پرداخت کنند وجود دارد.
وی با بیان اینکه وجود ارتباط مالی بین پزشک و بیمار یکی از مشکلات اساسی است که رابطه پزشک و بیمار و رابطه جامعه با جامعه پزشکی را دچار آسیب کرده است، افزود: ارتباط مالی بین پزشک و بیمار باید قطع شود و بیمهها این ارتباط مالی را برقرار کنند.
وی در ادامه عنوان کرد: استقرار سیستم ملی سلامت که امروزه تحت عناوینی مانند پزشک خانواده و سیستم ارجاع مطرح میشوند با ایجاد فضایی شفاف میتواند از بدبینیهای جامعه نسبت به جامعه پزشکی کم کند چرا که شفافیت زیربنای ایجاد یک سیستم مبتنی برارزشهای اخلاقی است.
این پزشک و متخصص اخلاق پزشکی معتقد است: سیستم بیمه صندوقی است که همه مردم پول را داخل آن میریزند و افراد بیمار از آن استفاده میکنند و این با عدالت تا حد زیادی مطابقت دارد.
وی با بیان به اینکه متأسفانه در حال حاضر بیمه پایهای که دولت ارائه میدهد بیمهای است که پوشش حداقلی برای هزینهها دارد در حالی که همین دولت برای گروههایی بیمههای تکمیلی با پوشش بسیار خوب ارایه میدهد، اظهار کرد: در این صورت عدالتی که به معنی استفاده یکسان همه مردم از منابع عمومی دولت در نظام سلامت است برقرار نمیشود.