هومن یمینی شریف چشمانداز شعر کودکان را روشن ارزیابی میکند.
یادگار عباس یمینی شریف مدتهاست در آمریکا به سر میبرد، اما چهره فرهنگیاش را از پدر به ارث برده و علیرغم دوری از وطن با همکاری همسر خود به تأمین منابع دانشگاهی از آنسوی مرزها مشغول است و مدیریت نشر روش نو را که به صورت خاص در تجدید چاپ آثار عباس یمینی شریف میکوشد، به عهده دارد.
هومن یمینی شریف در گفتوگویی با خبرنگار ادبیات خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، به سؤالهایی درباره شعر کودک در ایران، شعر عباس یمینی شریف، تأثیر نهادهای تصمیمگیرنده در حوزه ورود کتاب به مدرسهها بر میزان مطالعه و... پاسخ داد.
او که چند روز پیش برای اهدای جایزه یمینی شریف به مناسبت پنجاهویکمین سالگرد تأسیس شورای کتاب کودک به ایران آمده بود، با اشاره به فعالیتهای نهادهایی همچون شورای کتاب کودک، چشمانداز شعر کودکان را روشن ارزیابی کرد و گفت: این دومین سال متمادی است که پس از سالها وقفه، جایزه ادبی «یمینی شریف» به شعر کودکان تعلق میگیرد.
فرزند عباس یمینی شریف در این گفتوگو اظهار کرد: شعر کودک پیش از سالهای 1320 حضور مستقل و قابل تشخیصی نداشت و اصولا ادبیات کودک هنوز پا نگرفته بود. تا آن زمان آنچه از شعر کودک مفهوم میشد، بیشتر ابیاتی بود در رابطه با موضوعات تربیتی. مثلا شعرهایی از پروین اعتصامی و ایرج میرزا در آموزش کودکان مورد استفاده قرار میگرفتند. یحیی دولتآبادی و جبار باغچهبان از معدود کسانی بودند که ضمن خدمات فرهنگیشان چند شعر برای کودکان سرودند. از ابتدای دهه 1320 ادبیات کودک با کوشش افرادی همچون عباس یمینی شریف پا گرفت و شعر کودک مفهوم پیدا کرد. درواقع عباس یمینی شریف نخستین کسی بود که کار ادبی خود را به کودکان اختصاص داد و شعرهای فراوانی برای این گروه سنی در جامعه سرود. از همان سالها مجلات کودکان نظیر "بازی کودکان" و بعدا "کیهان بچهها" که به مدیریت عباس یمینی شریف منتشر میشدند، بستری برای رشد و گسترش ادبیات کودک شدند. شعرهای او در کتابهای درسی کودکان مورد استفاده قرار گرفت و برای کودکان شعر و ادبیاتی بهوجود آمد که دیگر مجبور به خواندن شعرها و نوشتههای دشوار و دلگیر نباشند.
هومن یمینی شریف در مقایسه شعر کودکان در ایران با سایر کشورها گفت: مقایسه از نظر پیشرفت محتوا و کاربرد شعر میبایست با توجه به سابقه و زمینه در هر کشور صورت گیرد. در زمینه شعر و ادبیات کودک نباید خود را خیلی با کشورهای پیشرفته مقایسه کنیم، مگر به منظور ترسیم آینده خود. در عین حال این واقعیتی است که وضعیت شعر و ادبیات کودک در کشورما در قیاس با بیشتر کشورهای منطقه مطلوبتر است. البته از جنبههایی برخی از کشورها پیشرفتهای بیشتری داشتهاند که ناشی از تفاوت در مشکلات و موانع تاریخی و فرهنگی یا میزان توجه به نیازهای فرهنگی و ادبی کودکان در جوامع مختلف است.
او در ادامه اظهار کرد: موضوع شعر کودک و تأثیر آن در هر زمان متناسب با رشد مناسبات اجتماعی و فرهنگی جامعه است. ما وقتی به دوران 60 - 70 سال پیش برمیگردیم مفاهیم و مسائل متفاوتی میبینیم؛ از مناسبات پدر و مادر و فرزند در خانواده تا موقعیت کودک در جامعه، شرایط با آنچه امروز در حال شکلگیری است، بسیار متفاوت بوده است. ادبیات کودک هم به همین میزان، چه از لحاظ سبک و چه محتوا بسیار تفاوت کرده است. عباس یمینی شریف در طول نیم قرن کار پیگیر ادبی برای کودکان، متأثر از جامعهای که در آن زندگی میکرد، به موضوعات کودکان میپرداخت. در آغاز کار، هرچند در برخی از شعرهایش از رعایت بهداشت و حسن رفتار و دیگر مسائلی که در آن زمان مورد توجه بود، برای بچهها میگفت، ولی به سبب توانایی بیمانند در بیان به زبان کودکانه و آشنایی با موسیقی، تحولی را در سبک، با سادهگویی و آهنگینسرایی در شعر کودکان بهوجود آورد. او در اهمیت دادن به بازی و شادی و سرگرمی در شعر کودک پیشگام بود. در عین حال موضوعاتی را برای شعر خود از طبیعت برگزید که تخیل و تصور را در کودک برمیانگیخت. شعرهای ماندگار او نظیر: من یار مهربانم/ دانا و خوشبیانم یا: ما گلهای خندانیم/ فرزندان ایرانیم یا: شد ابر پاره پاره/ چشمک بزن ستاره از نخستین شعرهای او در دهه 1320 هستند.
او در ادامه افزود: شاعران دیگری با راهگشایی عباس یمینی شریف متأثر از چنین رویکردی دو دهه بعد یعنی از دهه 1340 به سرایش شعرهای مشابه پرداختند. هرچند معدودی از آنها با فراموشی زمان و مکان، کار خود را با انتقاد از تعدادی از نخستین اشعار او شروع کردند، اما یمینی شریف مقام تاریخی خود را بهعنوان نخستین شاعر کودک و راهگشای ادبیات کودکان حفظ کرد و گذشت زمان درستی اندیشه او در نگرش به ادبیات کودکان را نشان داد؛ اندیشهای که مبتنی بر اصل قرار دادن نیاز عاطفی و پرورشی و آموزشی کودک است و نه آرمانهای شاعر.
هومن یمینی شریف گفت: کمبودی که در حال حاضر در حوزه شعر کودکان به چشم میخورد بیارتباط با وضعیت نشر ما نیست. من مشکل بزرگتر را نه از جانب پدیدآورندگان بلکه از متقاضیان میبینم. ریشه مشکل این است که تقاضا برای ادبیات غنی و بویژه شعر کودک کم است و در نتیجه بر پدیدآوری آن تأثیر بازدارنده میگذارد و البته این به سهم خود موجب ضعف تقاضا میشود. علاقه به شعر و موسیقی و کتابخوانی کودکان در مدارس، در خانهها و در رسانهها و در باورهای اجتماع شکل میگیرد و این علاقه است که با ایجاد توجه و توقع و تقاضا بر روی پدیدآورندگان تأثیر میگذارد و ذوق و وقت و سرمایهها را به حرکت درمیآورد و دور خلاقی را در عرضه و تقاضا ایجاد میکند.
او همچنین تأکید کرد: متأسفانه نیازهای فرهنگی غیردرسی کودکان، هنوز آنطور که میبایست و درخور اقتضای زمان و جهان ماست، مورد توجه جدی در خانوادها، مدارس و باورهای اجتماعی ما نیست که تقاضا و توقع قدرتمندی را سامان دهد. این ضعف با میزان کتابخوانی و مطالعات فرهنگی و ادبی در جامعه ما ارتباط تنگاتنگی دارد. وقتی مصرف ضعیف باشد پدیدآوری هم ضعیف میماند و دوری باطل را ایجاد میکند.
پسر عباس یمینی شریف تصریح کرد: بزرگترین منبعی که بچهها را به کتاب خواندن تشویق میکند و عادت و لذت شعر و ادبیات را بهوجود میآورد، مدارس هستند. در کشورهائی که میزان کتابخوانی بالاست، کودکان قبل از آنکه خود بتوانند، برایشان هر روز در خانه و مدرسه شعر و داستان خوانده میشود و از زمانی که خودشان میتوانند، به کتاب خواندن تشویق میشوند و کتابخوانی انفرادی و گروهی و صرف وقت در کتابخانهها مهمترین و باارزشترین کار و سرگرمیشان محسوب میشود، یعنی به همان میزان به درس خواندن کودکان اهمیت داده میشود که به کتابخوانیشان و خود کتابخوانی هم بخش مهمی از درس و کار در کلاس و مدرسه است. یکی از کارها و تکلیفهای مهم بچهها این است که میبایست از کتابهایی که میخوانند گزارش بدهند. خواندن کتاب تنها بهخاطر نیازهای درسی یا کاری نیست، بلکه برای ارضا یا لذت از احساس کنجکاوی، خیالپروری، هیجان، تنوع، آرزوپروری و انگیزهمندی است.
هومن یمینی شریف با اشاره به بحث نشر کتاب کودک و نوجوان در سطح جهانی و پا گرفتن کتابهای چندجلدی برای کودکان و نوجوانان گفت: من بحث چندجلدی بودن کتابهای کودکان و نوجوان را بد نمیدانم. قطعا این موضوع جاذبههایی را در اثر بهوجود میآورد که خواندن مجلدهای بعدی را برای مخاطبان آنها لذتبخشتر و به کتابخوانی کمک میکند، ولی متأسفانه اکثر آثار چندجلدی کودکان و نوجوانان موارد ترجمهشده هستند. باید با آسانگیری ضوابط نشر و گزینش خرید کتابخانهها، کار فرهنگی بومی را آزاد گذاشت و تقویت کرد.
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد