به گزارشخبرگزاری فارس، اوضاع سوریه این روزها شرایط ویژهای را پشت سر میگذارد که به کار گیری سلاحهای شیمیایی از جمله آنهاست که میتواند این کشور وارد مرحله دیگری کند. مرحلهای همچون مداخله نظامی یا تسریع نشست موسوم به ژنو 2 با حضور همه طرفهای دخیل در بحران سوریه.
در همین خصوص گفتوگویی با محمدرضا حاجیان کارشناس مسائل سوریه داشتیم که ماحصل آن از نظر خوانندگان میگذرد.
****
روسیه به دلایلی از جمله پرستیژ بینالمللی حاضر به عقب نشینی از سوریه نیست
فارس: درباره فضای میدانی سوریه و بازیگران دخیل در بحران این کشور کمی توضیح دهید.
حاجیان:ابعاد بحران سوریه را باید در عناصر دخالت کننده آن جستجو کرد و هرگونه پیشبینی و سناریوی محتملی برای آینده سوریه در چارچوب رفتارهای عوامل و عناصر مداخلهگر قابل پیش بینی است.
به طور کلی 3 سطح برایعناصر مداخلهگر و مؤثر در بحران سوریه را متصور هستیم.
سطح اول محیط بینالملل استکه در این سطح با توجه به عصر جدیدی که در رقابت و تنش بین قدرتهای بینالمللی شروع شده (برخلاف آنچه آمریکا پس از فروپاشی شوروی انتظار یک جهان چند قطبی را داشت) و شاهد شکلگیری قطبهای مختلف هستیم که مهمترین ویژگی آن وارد شدن روسیه به مجادلات جدی با آمریکا در عرصه بینالمللی است.
اگر آمریکا و روسیه را دو عامل مؤثر بینالمللی بحران سوریه بدانیم (البته طرفهای دیگری هم حضور دارند که برخی کشورهای غربی مانند فرانسه، انگلیس و آلمان)، هر یک دارای منافعی در این حوزه هستند که با توجه به آن منافع موضعگیری میکنند.
در این بین وضعیت روسیه به گونهای است که بنا به دلایل متعدد حاضر به چشمپوشی از سوریه و دادن امتیاز به غرب و خصوصاً آمریکا نیست که موضوع انرژی، پرستیژ بینالمللی، آینده نگری، نگرانی از دخالتهای غرب در محیط پیرامونی روسیه و مسائل داخلی این کشور از جمله آنهاستو این مسائل آنچنان مهم است که روسیه امکان دادن امتیاز بالا و عقبنشینی در سوریه را ندارد و آنها ناچارند که تا آخرین حد مقاومت کنند.
یکی از گامهای ضروری و اساسی برای حل بحران سوریه به توافق رسیدن طرف آمریکایی و روس است که مستلزم یافتن نقاط و منافع مشترک است.
مسئله سوریه آینده ایران، ترکیه و عربستان را تحت تاثیر قرار میدهد
در سطح قدرتهای منطقهایکه به طور مستقیمتری در صحنه حضور دارند، میتوان ایران، ترکیه و عربستان را نام برد، اگر چه نمیتوان گفت ترکیه و عربستان مواضع کاملاً مشترکی با هم دارند، اما درباره سوریه با هم اشتراک نظر دارند. البته در این بین کشورهایی نیز در هر دو جبهه حضور دارند که قطر و عراق از جمله آنها هستند. حتماً باید بین کشورهای منطقهای نیز توافقی صورت گیرد تا بحران سوریه به راه حل برسد.
در این سطح، رسیدن به توافق بسیار سختتر از توافق بینالمللی است، زیرا طرفین به گونهای وارد میدان درگیری شدهاند که فضا برای عقبنشینی وجود ندارد و جنگ حیثیتی شده است.
جمهوری اسلامی ایران در بحران سوریه موقعیتی دارد که عقبنشینی از آن، ضربهای اساسی به منافع ملیاش وارد میکند و یا عربستان احساس میکند که عقبنشینی سوریه در شرایط فعلی آینده نظام سیاسی این کشور را در معرض خطر قرار میدهد.
ترکیه نیز همین طور است. با توجه به اینکه اردوغان با پیروزی 50 درصدی به قدرت رسیده، شکست در سوریه در انتخابات بعدی ترکیه موقعیت وی را به خطر میاندازد.
در این سطح دستیابی به پیروزی میدانی حائز اهمیت است و لذا میبینیم که کشورهای منطقهای به طور میدانی وارد صحنه شدهاند. البته باید توجه داشت که روابط بین کشورهای منطقه و چند وجهی بودن تعاملات آنها از جمله ایران و ترکیه یکی از عوامل سخت شدن توافق و پچیدهتر شدن بحران سوریه است.
سطح سوم عوامل درگیر در صحنه میدانیرا شامل میشود.
امروز در طرف مخالفین دولت طیف وسیعی از عناصر با رویکردها، اهداف و مقاصد متناقض را داریم که این تنوع و تناقضی که در بین عناصر مخالف نظام وجود دارد، باعث میشود که توافق بین 2 جبهه در این سطح تقریباً غیرممکن شود.
معارضه از طیفهای مسالمت جو و خواهان اصلاح در نظام آغاز میشود که بارزترین آنها هیئت تنسیق است و منطقیترین طرفی که میتوان با آن به توافق رسید، آنها هستند. بخش دیگری از مخالفین افرادی هستند که در چارچوبهای اخوانی وارد درگیری شدند که تا حد زیادی بومی هستند، اما ارتباط آنها با خارج قطعی است.ویژگی اساسی آنها این است که رهبری آنها هیچ اراده سیاسی از خود ندارد و به طور مطلق تصمیمگیری اخوانیها در دست کشورهای خارجی و بخصوص ترکهاست.
بخش دیگری از مخالفین گروههای مسلح محلی هستند که با انگیزههای مختلفی به وجود آمدهاند و به علت نداشتن یک رهبری متمرکز و مشترک و شرایط فعلی سوریه نه تنها امکان گفتوگو ندارند، بلکه هیچ امیدی هم به کنار گذاشتن سلاح از سوی آنها نیست چرا که سلاح به آنها امتیازات زیادی داده است.
این افراد از طبقات پایین جامعه بودند که پول و جایگاه اجتماعی نداشتند و امروز با به دست گرفتن اسلحه همه این مزایا را بدست آورده و به راحتی از این وضعیت خارج نمیشود.
توافق در عرصه میدانی سوریه غیر ممکن شده است
بخش دیگری از جنگجویان نیز نیروهای خارجی هستند که در اشکال مختلف مانند ارتش آزاد، القاعده و جبهه النصره حضور دارند. بخش عمده این نیروها در چارچوب نیروهای القاعدهای و سلفی در سوریه حضور دارند و کمترین امیدی به گفتوگو و رسیدن به راه حل با آنها نیست. این گروه بیشترین تاثیر را درگیریها دارد چرا که بیشترین خشونتها و کشتار توسط این بخش از معارضه انجام میگیرد و کنترل مؤثر منطقهای و بینالمللی هم روی آنها کمتر است.
توافق در این سطح با توجه به این شرایط غیرممکن است ولی اگر در سطوح بینالمللی و منطقهای توافقی حاصل شود امکان فشار بر طرفهای داخلی و وادار کردن آنها به پذیرش توافقات وجود دارد.
عرصه میدانی سوریه از نظر نظامی قفل شده است
فارس: صحنه میدانی سوریه پس از نبرد القصیر چه تغییری کرد؟
حاجیان:القصیر بیش از آنکه تاثیر میدانی داشته باشد، تاثیر روانی داشت که یک شوک مثبت روانی را در ارتش سوریه ایجاد کرد.وضعیت نظامی و میدانی سوریه بنا به دلایلی قفل شده، بدین معنا که پیشرویها و عقبنشینیهای طرفین به گونهای نیست که وضعیت را به شکل موثری به سود هر یک از طرفین تغییر دهد. همچنین گستردگی معارضه و جغرافیا باعث شد این بحران طولانی باشد.
در حال حاضر دولت به دلیل محدودیتهای اقتصادی و موضوعاتی نظیر گستردگی منطقه و حمایت همه جانبه منطقهای و بینالمللی ار معارضه قادر به یکسره کردن ماجرا نیست و معارضه نیز قادر به پیشبرد امور نیست.
4 جریان فعال کُرد در سوریه
فارس: کردهای سوریه در این بین چه نقشی را بر عهده گرفتهاند؟
حاجیان:کُردها دارای ویژگی خاصی هستند که پراکندگی جغرافیایی در محیط ایران، ترکیه، سوریه و عراق را شامل میشود و علیرغم اشتراک فرهنگی، تجارب و پیشینه متفاوتی دارند. در خصوص کُردهای سوریه چهار جریان کلی فعال است. یک جریان که خواهان تغییرات مسالمت آمیز و رسیدن به یک خودمختاری نصبی در مناطق کردنشین است که عمده این جریان در «حزب اتحاد دموکراتیک» به ریاست «صالح مسلم» است که از جمله احزاب شرکت کننده در هیئت تنسیق است. آنها حاکمیت دولت مرکزی را قبول داشته و مخالف دخالت خارجی هستند و در نشستهای استانبول شرکت نکردند، اما در سطح میدانی بیشترین تاثیر را دارند. این جریان ارتباط نزدیکی با پ ک ک دارد. استان «حسکه» منطقه تحت نفوذ آنهاست که هم مرز ترکیه و عراق است.
آنها طی یک توافق نانوشته کنترل منطقه را در دست دارند، اما حاکمیت مرکزی را قبول دارند. مهمترین ویژگی آنها گرایشات ملی و قومی است و به دنبال خودمختاری مانند کردستان عراق هستند.
جریان دیگری که وجود دارد، بخشی از احزاب کُردی را شامل میشود که گرایش به اقلیم کردستان عراق دارند که از نظر تعداد نفرات زیاد نیستند، اما به دلیل اختلافات با حزب اتحاد دموکراتیک برخی مواقع درگیریهایی با یکدیگر دارند. جریان دیگری هست که با نظام بوده و بیشتر در دمشق حضور دارد.
این گروهها به دلایل متعدد از جمله مذهبی و قومی با برخی عناصر معارضه مانند جبهه النصره و دولت اسلامی شام دارای تعارضات ریشهای هستند.
عامل دیگر این درگیری کُردها با جریانات اسلامی ارتباط این احزاب با پ ک ک است و حساسیتهایی که دولت ترکیه نسبت به آن دارد. ترکیه تلاش دارد این ارتباط را قطع و یا به حزب دموکراتیک ضربه بزند.
این 2 مسئله باعث شده که طی ماههای اخیر بین کُردها و القاعده درگیریهایی شکل بگیرد که این درگیریها علیرغم تلاشهای ترکیه و اقلیم کردستان آرام نگرفته و اقلیم کردستان با توجه به منافع و روابط خود با ترکیه از کمک کردن به کُردها خودداری کردهاند چرا که نگران رابطه اقتصادی خود با ترکیه است، اما تلاش بر آتشبس در منطقه دارد.
نشست ژنو 2 به گزارش بازرسان سازمان ملل درباره به کار گیری سلاحهای شیمیایی در سوریه وابسته است
فارس: چه زمانی به نشست ژنو 2 میرسیم؟
حاجیان:ژنو 2 به نتیجه گزارش بازرسان سازمان ملل درباره کاربرد سلاح شیمیایی وابسته شده است. در این خصوص 2 سناریو وجود دارد اول اینکه این کار توسط مخالفین انجام شد و غرب برای فشار به حکومت سوریه به دنبال بهرهبرداری از آن است.برای غربیها اهمیتی ندارد که چه طرفی از سلاح هستهای استفاده کرده، مهم این است که دولت سوریه را عامل معرفی کرده و با فشار بینالمللی از دولت بخواهند که در مذاکرات ژنو 2 امتیاز قابل توجهی را به معارضه بدهد که این سناریو محتمل است.
امکان ضعیفتری وجود دارد که این یک دام است برای معارضه، بدین معنا که معارضه عامل استفاده از سلاح شیمیایی معرفی شده و آمریکا به این وسیله خود را از صحنه درگیری دور کندو امتیازی را به روسها بدهد که در ژنو 2 توافقی حاصل شود.
گزارش این حادثه از عوامل تعیین کننده و موثر برای نشست ژنو 2 خواهد بود. البته در صحنه میدانی شواهد نشانگر کاربرد سلاح شیمیایی از سوی معارضه است، ولی به احتمال زیاد در گزارش سازمان ملل دولت مقصر شناخته میشود تا در ژنو امتیازی کسب شود.
فارس: آیا امکان حضور مجدد بشار اسد در انتخابات سال 2014 وجود دارد؟
حاجیان:اگر درباره ژنو 2 توافقی صورت نگیرد، هیچ راهکاری نیست و بشار اسد برای دور بعد حضور خواهد داشت. مگر اینکه توافقی صورت بگیرد و شرایطی برای شکل گیری دولت انتقالی فراهم شود.
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد