به گزارش خبرنگار مهر،در قلب بافت بازار تاریخی زنجان سرایی خود را نمایان می کند که روزگاری بخشی از جنب و جوش بازار بزرگ زنجان بود در سکوت و درب های بسته حجره هایشان در سکوتی غمناک رفته و برنامه ریزیهای مسئولان تا به امروز نتوانسته این سرا را که قرار بود بازاچه صنایع دستی شود احیا کنند. به رغم ادعای مرمت توسط مسئولان گذشته امروز این سرا در برخی نقاط با وضعیت نامناسب روبه رو است.
عدم مرمت مناسب و تنها اتکا به ظاهر سازی در مرمت بنا موجب شده این بنا با چالش های زیادی مواجه شود و خطر ریزش در برخی نقاط آن به عینه قابل مشاهد باشد .
سرپرست دفتر فنی میراث فرهنگی استان زنجان در این خصوص به خبرنگار مهر می گوید: سرای ملک در مجموعه بازار تاریخی زنجان قرار گرفته و جزو مجموعه بازار زنجان است که این مجموعه با شماره ثبت 1440 در تاریخ 56.7.11 ثبت شده است.
حامد بیگدلی می افزاید: مرمت صفر تا 100 سرای ملک از سال 88 شروع شد .
وی مرمت حجره ها، آوار برداری، مرمت طاق ها، نما و داخل حجره ها، کف سازی، محوطه سازی را از ممهمترین فعالیت های صورت گرفته در سرای ملک عنوان کرد و افزود: فرآیند مرمت سرای ملک سال 89 به پایان رسید.
این گفته های سرپرست دفتر فنی میراث فرهنگی استان زنجان در حالی عنوان می شود که طبق مشاهدات صورت گرفته از فعالیت های مرمت صورت گرفته در ظلع غربی سرای ملک شاهد ریزش آوار و خطر ریزش دیوارهای مجموعه وجود دارد.
بیگدلی در این خصوص می گوید: عدم حضور ملکان در حجره های مجموعه سرای ملک روند نگهداری از این بنا را دچار مشکل کرده به نحوی که شاهد بروز برخی مشکلات در این مجموعه تاریخی باارزش هستیم.
برخی مجموعه های تاریخی که توسط ملکان شخصی اداره می شوند از اثرات تخریبی سرای ملک بر وضعیت بنای خود نگران بوده خواستار توجه ویژه مسئولان به وضعیت سرای ملک هستند.
در سوی دیگر فعالان صنایع دستی استان و شهر زنجان امروز علی رغم وجود حجره های خالی سرای ملک های اجاره ای و فاقد فضای مناسب برای فعالیت هستند به گونه ای که این عامل باعث شده بسیاری از فعالان صنایع دستی بنا به دلیل ضرر دهی در این صنعت هنر صنایع دستی را رها کرده و یا آن را در اولویت دوم کاری خود قرار دهند.
در حالی هنرمندان صنایع دستی استان زنجان اکثرا در محل های اجاره و یا خارج از محدوده شهری فعالیت می کنند در قلب بازار تاریخی زنجان سرای ملک که قرار بود به عنوان بازارچه صنایع دستی باشد به حال خود رها شده است.
وجود واحدهای صنایع دستی در سطح شهر زنجان و پراکندگی این واحدها به نوعی است که این واحدها از دید علاقمندان به صنایع دستی پنهان بوده است و این عدم در دسترس بودن واحدهای صنایع دستی باعث ایجاد عدم
مسئولان سابق میراث فرهنگی استان زنجان که مدعی بودند می خواهند سرای ملک را به عنوان بازارچه صنایع دستی به فعالان این صنعت واگذار کنند، حرفی که تا به امروز واقعیت پیدا نکرده و تنها بر روی کاغذ خود را نشان داده است.
یک هنرمند صنایع دستی استان زنجان با یادآوری وعده های مسئولان گذشته میراث فرهنگی استنان زنجان در خصوص تبدیل سرای ملک به عنوان بازارچه صنایع دستی می گوید: متاسفانه این وعده ها تاکنون در حد حرف و وعده باقی مانده و حجره های این سرا بدون استفاده به حال خود رها شده است.
این هنرمند صنایع دستی که به نخواست نامش فاش شود می گوید: در حال حاضر اکثر هنرمندان و فعالان صنایع دستی زنجان در کارگاه های خانگی و یا محل های اجاره ای فعالیت می کنند که این روند آسیب جدی به روند فعالیت آنهاو فروش توالیداتشان دارد.
معاون سابق صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان در سال 91 در خصوص وضعیت سرای ملک می گوید: 95 درصدی مرمت این سرا محقق شده است و سرا از ابتدای سال 90 آماده واگذاری به هنرمندان است اما به دلیل عدم همکاری مالکان سرا این امر محقق نشده است.
حمید حسنی می افزاید: پس از مطالعات لازم جهت مرمت و تبدیل سرا به بازارچه صنایع دستی ، تکمیل فرم ماده 32 و تعیین ردیف اعتباری ویژه 600 میلیون تومان به مرمت و بازسازی سرا تخصیص یافت، در پی این اقدامات مرمت سرا آغاز و بیش از 90 درصد کار انجام شد. با حضور ماکان سرا نیز جلساتی برگزار شد و مالکان متعهد شدند پس از مرمت سرا توسط میراث فرهنگی استان، یا خود مالکان حجره ها را به کارگاه و فروشگاه صنایع دستی تبدیل کنند و یا در ازای دریافت اجاره بها به هنرمندان اجاره دهند.
وی ادامه می دهد: به رغم پیگیری های مکرر از سوی میراث فرهنگی،پس از مرمت، برخی از مالکین به تعهدات خود عمل نمی کنند، درهای حجره ها را قفل کرده و بهانه هایی از قبیل عدم تکمیل صد در صدی مرمت بنا ، نبود سرویس بهداشتی و آب را دستمایه تعهد گریزیشان قرار داده اند.
در همین حال معاون فعلی صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان نیز می گوید: متاسفانه مالکان سرای ملک به هیچ یک از پیشنهادات مبنی بر احیای سرای ملک تن نمی دهند و کماکان از این فضا به صورت انباری استفاده می کنند.
لطف کریمی ادامه می دهد: از شش ماه پیش این پیشنهادات را مطرح کرده و تا کنون واکنشی در این زمینه دریافت نشده است.
قرار گرفتن سرای ملک در قلب بازار تاریخی زنجان و در مسیر تردد مسافران و گردشگران و همچنین شهروندان با تبدیل شدن این محل به بازارچه تخصیصی صنایع دستی می تواند نقش موثری در توسعه و ارتقای جایگاه و فروش صنایع دستی استان زنجان داشته باشد فرصتی که مغفول مانده و این روند فرصت سوزی با تدوام غیرمنطقی خود ضربه مهلک بر پیکره بناهای تاریخی و همچنین صنایع دستی این استان می زند.
طبق اظهارات كسبه سرا، ساخت اين بنا در سال 1330 ﻫ .ق به پايان رسيده و در سال 1345 ﻫ .ق مرمت و تعميرات بنا انجام شده است و عمليات بازسازي اين سرا طبق طرحي كه مشاور در سال 86 مطالعه و ارائه كرددر سال هاي اخير به پايان رسيد.
سرای ملک؛ قلب تپنده بازار زنجان در گذشته
در خصوص توصيف شيوه معماري اين بنا، بايد گفت سراي ملك به مساحت 82/2811 متر مربع، داراي يك حياط و سه دالان ورودي و يك دالان ورودي جنوبي كه از سمت شرق داراي يك ورودي ديگر است و در يك طبقه بنا شده است. اين بنا از الگوي سراهاي رواق دار تبعيت كرده است كه امروزه رواق هاي آن مسدود شده و به حجره ها اضافه شده است . حياط داراي معماري چهار ايوانه با پلان مربع كه دور تا دور آن داراي بيست حجره و چهار راهروي دسترسي بين حجره هاي شرقي و غربي است .
ستون هاي رواق ها به صورت مستطيل با نيمه ستوني گرد اجرا شده است . ايوان شمالي از همه مرتفع تر بوده و سه ايوان ديگر با ارتفاع كمتر و قوس كليل آذري پوشش داده شده است . معماري با تزئينات آجر كاري و كاشي معقلي يكي از زيباترين سراهاي زنجان است .
تاريخچه ساخت و نام سازنده بنا چنین آمده : «... ابتدا در روز عيد غدير 1298 كردند و با اتمام عجل السادات الغطا آقا ميرزا هدايت الله ملك التجار زنجاني در عيد غدير 1300 (هـ .ق)به اتمام رسيد.»
سرای ملک در ابتداي بازار پايين زنجان از طرف خيابان فردوسي سمت راست، نرسيده به سراي گلشن واقع شده است.
...........................................
گزارش: رحیم مقدمی
نظر شما
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد