خودشیفتگی خانوادگی جلوه ای از خودنمایی طرحواره استحقاق

دکتر کریم افشار نیا در گفتگو باامروله، تحقیر و سرزنش یکی از حرکات مخربی است که به زعم زوج درمانگرانی چون گاتمن اگر به الگوی تکراری و غالب رابطه زناشویی بدل گردد، می تواند آن رابطه را به سمت سراشیبی سقوط سوق دهد به همین دلیل گاتمن انتقاد و سرزنش مکرر و مداوم را یکی از پیش بینی کننده های فروپاشی رابطه زناشویی می داند.

وی ادامه داد : مشاهده پروسه مشاجرات زناشویی در فرهنگ ما حاکی از آن است که بسیاری از اختلافات و درگیری های زوجین از آن جا آب می خورد که یکی از طرفین یا هر دو ، با به رخ کشیدن شاخص ها و ارزشهای خانوادگی خود به دیگری، در ورطه برتربینی خود و خوار شمردن طرف مقابل می افتند. و به تدریج این رفتار به الگوی غالب و نافذی بدل می گردد و نتیجه آن می شود که هرگاه زوجین دچار تعارض شده و یا در مورد موضوعی اختلاف نظر پیدا می کنند، بطور خودکار سوار بر اسب سرکش خودبزرگ بینی شده و طرف مقابل و هفت پشت او را هدف ترکش های زهرآلود خود قرار می دهند. چیزی که می توان نام " خودشیفتگی خانوادگی" را به آن اطلاق نمود.

دکتر افشار نیا خاطرنشان کرد :افرادی که به ویروس خودشیفتگی مبتلایند خود و خویشان خود را برتر و متمایز تر از مردمان دیگر دانسته و با این حس به تحقیر و سرکوب طرف مقابل و خانواده اش می پردازند.

این روانشناس گفت : واکاوی و تعمق در  این پدیده مرسوم،  ما را سمت موضوع طرحواره ها رهنمون می سازد. افراد مبتلا به ویروس خودشیفتگی در اغلب موارد در تله طرحواره "استحقاق" که ریشه در اعماق کودکی آنها دارد، اسیرند. این افراد خودشان را موجوداتی خاص و ویژه تلقی کرده و بسیار پرتوقع و کنترل گر هستند و اگر خواسته ها و توقعاتشان برآورده نشود به شدت عصبانی و خشمگین می گردند. افرادی که در طرحواره یا تله استحقاق گرفتارند، در قبال دیگران همدلی کمی داشته و احساسات دیگران  تاثیر ناچیزی بر آنها دارد. آداب و رسوم و قراردادهای بهنجار زندگی اجتماعی در نظر این افراد پشیزی نمی ارزد و آنها خود و بعضا خانواده شان را بالاتر از هر قانونی می دانند. آنها از یک سو معتقدند  وقتی دیگران کار اشتباهی انجام دهند، باید به سختی تنبیه شده و گوشمالی حسابی داده شوند و از سوی دیگر اگر خود مرتکب اشتباهی شوند، هیچ کس نباید به خود جرات دهد تا به آنها بگوید بالای چشمشان ابروست.

وی در پایان گفت : تله استحقاق غالبا ریشه در محرومیت های هیجانی و احساس بی ارزشی دوران کودکی دارد. افرادی که در گذشته خود، احساس ناچیز بودن و طرد اجتماعی را تجربه کرده اند، در عمق درونشان به شدت احساس بی ارزشی کرده و برای تسکین رنج خود،  دست به دامن جبران این احساسات شوند : "من آدم خاص و متفاوتی هستم" ، " من از همه برترم